Door Makida Daniels
Op 10 oktober 1760 erkenden de Nederlandse kolonisten het verzet van de Marrons. Zij legden dit samen met hen vast in een schriftelijk vredesverdrag achter de plantage Auka. Het verdrag werd bezegeld met de Sweli, God van het verbond. De Marrons die achter plantage Auka leefden, staan vandaag de dag bekend als de Okanisi of N’djuka.
Het is 10 oktober 2026, 266 jaar na het vredestraktaat tussen de Okanisi Marrons en de kolonisator. Heel lang geleden, zul je denken, maar tijd is hier relatief en belangrijk tegelijk. Verzet om vrijheid is continu en laat zich niet vangen in ‘lang geleden’. Het leeft voort in hoe we vrijheid herdenken, vieren en hoe de Marrons hun culturele identiteit blijven uitdragen.
De roep om culturele identiteit te vieren in onze huidige maatschappij is oorverdovend, vooral omdat het behoud van erfgoed, cultuur en tradities van groot belang is voor de generaties die na ons komen. Juist vanuit die behoefte om cultuur levend te houden, te delen en door te geven aan volgende generaties, gaf Nancy Kingswijk, docent in Marrondansstijlen en WMO-consulent, hier gehoor aan. Op 3 oktober organiseerde haar organisatie Sabi Pe Yu Komoto, Dag van de Marrons in Amsterdam.
Wie op 3 oktober buurthuis NoLimit in Amsterdam binnenliep, werd verwelkomd door percussie, die het verhaal van verzet vertelde. Maar nog voordat je de zaal binnenstapte, werden bezoekers getrakteerd op baka bolong, een Marron-pannenkoek die zelden ontbreekt bij vieringen en herdenkingen.
Behalve baka bolong kregen bezoekers een vol programma dat begon om 12:15 en eindigde om 18:00 uur. Het programma werd gemodereerd door Mynairfa Joekoe.
Volgens traditie wordt Dag van de Marrons geopend met een plengoffer om de voorouders te bedanken voor hun onverzettelijkheid in het claimen van hun vrijheid. Basia Sheila Landveld, die het plengoffer deed, benadrukte daarbij ook hoe we onze medemenselijkheid en verdraagzaamheid naar elkaar toe mogen tonen. Daarna volgde een lezing over Mato-Surinaamse vertellingen, een van de grootste vormen van cultureel kapitaal van de Marrons. Deze lezing werd verzorgd door Makida Daniels, gevolgd door dansgroep Krioropikin. Kingswijk’s programma sprak een diverse doelgroep aan, want ook aan onze kleine mensen heeft ze gedacht. Zo was er dans en zang door Krioropikin, waarbij de eeuwenoude dans Awasa werd opgevoerd. Bij Awasa staat elegantie centraal. De handbewegingen van de danser communiceren op gracieuze wijze boodschappen, terwijl de benen tegelijkertijd op ritmische wijze de tonen van de drum volgen. Bij deze dansstijl krijg je een inkijk in hoe de Marrons vrijheid, verzet en liefde weerspiegelen en nog steeds uitdragen in de Awasa storytelling.
Maar neem ook de manier van storytelling van de Young Afro Starz: drie jonge acteurs die op fenomenale wijze het verhaal van de Marrons vertelden en dat koppelden aan het heden. Hoe in elk van ons een Marron leeft. Met andere woorden: altijd opkomen voor jezelf en voor je medemens!
En na dit leerrijke en amusante eerste deel van het programma mochten bezoekers genieten van een overheerlijke heri heri.
Het uitbuiken ging gepaard met tori. Maar die tori was nog niet voorbij, want het programma vervolgde zich met Anansi Tori, verteld door Achi Chioma en Ego Emechete. In passende Anansi-stijl, zwarte kleding en een hoed met poten, namen zij vooral de kleine bezoekers mee in de grappige wereld van de trickster. Sommigen keken vol verwondering naar deze magische figuur, anderen stapten onverschrokken naar voren om de vragen van de komische spin te beantwoorden.
Anansi een plek geven in het programma was een betekenisvolle keuze van Kingswijk, omdat Anansi een belangrijke figuur is binnen het verhaal van verzet. Anansi wordt vaak neergezet als een grapjas, dom of gierig, terwijl zijn werkelijke culturele en historische betekenis veel verder reikt. Wat Anansi vertegenwoordigt, is cultureel erfgoed dat met onze tot slaaf gemaakte voorouders is meegereisd. In deze vertegenwoordiging zitten meerdere componenten: kennis, strategie en verzet, doorgegeven van generatie op generatie.
En daarin ligt de verbinding met de kern van Dag van de Marrons: verzet dat resultaat heeft, ongeacht je gemarginaliseerde positie. Meer nog, Anansi laat zien dat binnen machtsverhoudingen macht niet alleen wordt uitgeoefend door fysieke kracht. In het Okanisi zegt men weleens: “Njoni a na Siki,” klein zijn is geen teken van zwakte. Met intelligentie, strategie en creativiteit kun je de grootste boosdoeners verslaan.
En bij de Marrons ging dat vaak gepaard met boodschappen via de apinti-drum. Wat ons bij het op twee na laatste onderdeel bracht van het programma, zang en dansgroep Komoisa.
De dansers van Komoisa gaven een show waarbij het publiek deelgenoot werd van hoe door dans een kat-en-muisspel tussen man en vrouw werd uitgebeeld. Man ontmoet vrouw en stelt zijn versierpogingen tentoon. De vrouw op haar beurt geeft op charmante wijze haar antwoord door weg te dansen, om vervolgens de verleider met haar danskunsten te laten zien wat ze in staat is. De danskunstenbattle loopt af met een gepaste brasa.
Het programma werd afgesloten met de Kaskawina-band Ametare. Een herdenking en viering van Dag van de Marrons sluit je altijd af met samen dansen. Dansen is tijdens het verzet een remedie geweest voor heling, om de geest te zuiveren van koloniale onderdrukking, maar nog meer om datgene wat in ons leeft te eren. Onze spirituele wortels, die wij voelen en uitbeelden door middel van dans en ritme. We zijn vrij! Un Fii! Vrij zijn, vrij in denken, vrij in leven en vrij in lichaam.
Een fijne Dag van de Marrons.
Wan bun anga gusontu Fiiman Paansu dei!
Herdenking Viering van Dag van de Marrons 3 oktober is gesponserd door Gemeente Amsterdam
Makida Daniels is afgestudeerd als Bachelor of Arts in Literature and Society (Literatuur en Samenleving) aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Daniels is een voorstander van cultureel behoud en daarom toegewijd aan het vertellen van de verhalen van Surinamers en Surinamers in de diaspora.
