Het tropisch droogbos van Bonaire is een belangrijk onderdeel van het eiland. Het biedt leefruimte aan inheemse bomen, cactussen en palmen, maar ook aan vogels, reptielen, insecten en talloze andere soorten. Sommige daarvan zijn zeldzaam of komen alleen op onze eilanden voor. Daarmee is dit ecosysteem een uniek onderdeel van het natuurlijke én culturele landschap van Bonaire.

Maar het bos is ook belangrijk voor ons als mensen. De begroeiing helpt het eiland waarop we wonen te beschermen en leefbaar te houden.

Bomen, struiken, kruiden en grassen houden de bodem op zijn plek, vooral tijdens hevige regenbuien. Zonder begroeiing kan losse grond de helling afspoelen en uiteindelijk in zee terechtkomen. Vegetatie helpt ook om de bodem koeler te houden. We weten allemaal hoe prettig het is om op een warme dag onder een grote boom te staan. Een gezond bladerdak helpt bovendien om vocht langer in de bodem vast te houden.

Kortom: meer begroeiing betekent meer schaduw, meer vocht en meer bescherming voor het land en alles wat daarvan afhankelijk is.

Wat gebeurt er als de druk van grazende dieren afneemt?
Een onderzoek van 15 jaar op Bonaire geeft daar meer inzicht in.
Onderzoekers van Wageningen University & Research, STINAPA Bonaire, Echo Foundation en BonBèrdè volgden herstelwerkzaamheden op verschillende plekken op het eiland. Ze onderzochten gebieden waar grazende dieren werden geweerd, het beheer van grazende dieren in Washington Slagbaai National Park en gebieden waar duizenden inheemse bomen werden geplant.
De resultaten zijn duidelijk: wanneer geiten en andere grazende dieren worden geweerd, neemt de natuurlijke verjonging van het bos aanzienlijk toe. Er verschijnen meer jonge boompjes, vooral na nattere jaren.

Dat is hoopgevend. Het laat zien dat het bos op sommige plekken misschien al veel in huis heeft om zichzelf te herstellen. De zaden zijn er. Jonge planten zijn er. Wat vooral nodig is, is genoeg tijd om ze te laten groeien.

Herstel van een bos kost tijd
Dat betekent niet dat een bos zich van de ene op de andere dag herstelt. Op Bonaire duurde het tot 15 jaar voordat onderzoekers een duidelijke toename zagen van grotere jonge bomen en volwassen bomen. En zelfs toen keerde slechts ongeveer een derde van de boomsoorten van het droge bos op natuurlijke wijze terug.

Daar kan natuurherstel een verschil maken. Veel inheemse bomen die binnen beschermde gebieden werden geplant, bleken goed te overleven. Dat laat zien dat een combinatie van natuurlijk herstel en gerichte aanplant kan helpen om een grotere variatie aan inheemse bomen terug te brengen.

Proyekto Parke Bunita in Washington Slagbaai National Park is daar een zichtbaar voorbeeld van. Op plekken waar geiten zijn weggehaald, herstelt de begroeiing zich en krijgen jonge inheemse bomen de kans om op te groeien.

Wat kunnen we leren van andere eilanden?
Bonaire is niet het enige eiland waar het verwijderen of weren van vrij rondlopende grazers heeft geholpen om inheemse begroeiing te laten herstellen. In delen van Christoffelpark op Curaçao werden geiten verwijderd of geweerd. Daar keerde de inheemse Sabal-palm geleidelijk terug. Het aantal volwassen palmen nam toe van 323 in 1979 tot meer dan 1.000 in 2018. Ook jonge palmen kwamen veel vaker voor.

Saba biedt een recenter voorbeeld. Sinds 2020 is meer dan 90% van het vrij rondlopende vee verwijderd. Op de hellingen keren grassen en struiken terug, terwijl jonge bomen op plekken waar overbegrazing hun groei eerder belemmerde, steeds vaker weten te overleven.

En deze aanpak is niet uniek voor het Caribisch gebied. Op eilanden over de hele wereld zetten natuurorganisaties het verwijderen of weren van geïntroduceerde grazers in om inheemse vegetatie de kans te geven zich te herstellen. Op Redonda in Antigua en Barbuda en op verschillende eilanden van de Galápagos leidde het beheersen of verwijderen van geiten en andere invasieve dieren bijvoorbeeld tot herstel van inheemse planten en dieren.

De juiste balans vinden
Grazende dieren maken al generaties lang deel uit van het leven op de eilanden. Vooral het houden van geiten heeft een belangrijke historische, culturele en economische betekenis. Het gaat dus niet om het bestaan van geiten. De uitdaging ontstaat wanneer er te veel grazende dieren zijn en zij langdurig onbeperkte toegang hebben tot natuurgebieden. Een jonge boom kan worden opgegeten voordat hij de kans krijgt om uit te groeien. Wanneer dit jaar na jaar gebeurt, verliezen bossen geleidelijk hun vermogen om zichzelf te vernieuwen.

Het doel is dan ook niet een eiland zonder grazers. Het gaat erom manieren te vinden om begrazing goed te beheren, zodat vee onderdeel kan blijven van het eilandleven en natuurgebieden tegelijkertijd voldoende ruimte krijgen om zich te herstellen.

Hoe je kunt helpen
Een bos herstelt zich niet in een paar jaar. Het vraagt tijd, geduld en mensen die zich er langere tijd voor willen inzetten. Op Bonaire dragen mensen en families die al generaties lang op het eiland wonen, samen met andere inwoners, vrijwilligers, studenten, scholieren en natuurorganisaties, al bij aan dit herstel door bomen te planten, onderzoek te doen en herstelactiviteiten uit te voeren.
Er zijn veel manieren om daaraan bij te dragen. Door inheemse begroeiing te beschermen, door afgezette gebieden niet te betreden, door mee te doen aan natuurherstelactiviteiten, en door de organisaties te steunen die werken aan natuurherstel op Bonaire.

Elke jonge boom die de kans krijgt om te groeien, is een kleine stap richting een gezonder bos.

DCNA’s Key Habitats Program
Het verminderen van de impact van loslopende grazers is één onderdeel van DCNA’s Key Habitats Program, een regionaal programma dat zich richt op het beschermen en herstellen van vijf belangrijke leefgebieden in het Nederlandse Caribisch gebied.

Door kennis, lokale ervaring, expertise en actie samen te brengen, kijkt het programma verder dan het herstel van natuur alleen. Het werkt toe naar een Nederlands Caribisch gebied waarin de natuur wordt beschermd, ecosystemen worden hersteld en gemeenschappen in harmonie met de natuur kunnen leven.

Meer informatie vind je op dcnanature.org/keyhabitatsprogram.