“Geschiedenis wordt persoonlijk”
De nieuwe documentaire van Altagracia Kotzebue en Jonathan Bonney over de Keti Koti-pelgrimstocht naar Ghana brengt het slavernijverleden dichterbij dan veel historische producties ooit hebben gedaan.
In de film worden veertien Afro-Surinaamse deelnemers gevolgd tijdens een reis langs de Ghanese kust, waar hun voorouders eeuwen geleden werden weggevoerd naar de Amerika’s.
De documentaire is gemaakt rond de pelgrimstocht van Stichting Back to My Roots, opgericht door Kotzebue en Bonney. Volgens de makers is de film niet bedoeld als een traditionele historische productie, maar als een persoonlijke en collectieve ervaring.
“De documentaire legt de pelgrimstocht vast, en maakt het verhaal ook toegankelijk voor mensen die de reis zelf niet maken,” leggen Kotzebue en Bonney uit. “Zo wordt de ervaring breder gedeeld en blijft het niet beperkt tot de groep die fysiek aanwezig was.”
Meer dan een reis
De documentaire volgt de deelnemers tijdens bezoeken aan historische locaties zoals de Elmina Dungeons, de Assin Manso Slave River en het dorp Kromanti. Dat zijn plekken waar de overgang van vrijheid naar slavernij tastbaar wordt.
Volgens de initiatiefnemers werd al tijdens de voorbereidingen duidelijk dat het project meer moest worden dan alleen een reisverslag.
“Tijdens de voorbereidingen werd duidelijk dat deze reis meer is dan een programma met locaties en ceremonies,” vertellen zij. “Het is een proces. Mensen worden geconfronteerd met geschiedenis, pijn, trauma, met zichzelf en met elkaar.”
Daarom besloten zij de ervaring te verfilmen. “We voelden dat dit vastgelegd moest worden. Niet als registratie van een reis, maar als document van een collectieve ervaring die groter is dan een groep.”
Thuiskomen
De documentaire laat zien hoe deelnemers reageren wanneer zij fysiek op plekken staan waar hun voorouders ooit gevangen werden gehouden of verhandeld. Dat maakt de ervaring fundamenteel anders dan een reguliere herdenking.
“Het verschil is de fysieke aanwezigheid,” zeggen de makers. “Je staat op de plek waar het begon. Dat maakt het intens en direct. Het gaat verder dan herdenken. Het is ervaren, voelen en begrijpen op een diepere laag.”
De initiatiefnemers benadrukken dat hun pelgrimstocht niet moet worden gezien als diaspora-toerisme. “Wij gebruiken dat woord eigenlijk niet. Toerisme suggereert afstand.”
Wat wij doen gaat over thuiskomen.”
Ghana als ontbrekend hoofdstuk
Voor Afro-Surinamers vormt Ghana een cruciaal hoofdstuk in het verhaal van slavernij en diaspora. Veel tot slaaf gemaakte Afrikanen werden via de Ghanese kust naar Suriname vervoerd.
“Onze voorouders zijn via de Ghanese kust weggevoerd naar Suriname,” zeggen Kotzebue en Bonney. “Zonder Ghana ontbreekt een essentieel hoofdstuk in het verhaal.”
De documentaire laat ook zien dat de zoektocht naar oorsprong voor veel deelnemers persoonlijk is.
“Voor mij als Surinaamse blijft de vraag bestaan waar mijn voorouders exact vandaan komen,” vertelt Kotzebue in het interview. “Wat ik wel weet, is dat zij via Elmina door Nederlandse kolonisten zijn verscheept naar Suriname.”
Ontmoetingen
Naast de confrontatie met het verleden toont de film ook ontmoetingen tussen Afro-Surinaamse pelgrims en Ghanese gemeenschappen. Een belangrijk moment in de documentaire is de deelname aan het Bakatue Festival in Elmina.
“Tijdens de botenparade en de culturele parade door Elmina werden we warm ontvangen door de Ghanese gemeenschap en kregen veel aandacht van de media,” vertellen de organisatoren. “De chief van Elmina zwaaide met de Surinaamse vlag.”
Volgens hen symboliseerde dat moment een wederzijdse herkenning tussen Afrika en de diaspora.
Dat moment was meer dan symbolisch. Het liet zien hoe Ghanese gemeenschappen en de diaspora verbinden met elkaar.”
Film vanuit de gemeenschap zelf
Wat deze documentaire volgens de makers onderscheidt van eerdere producties over slavernij en Keti Koti, is het perspectief.
Er is veel gepubliceerd, vaak vanuit een wit perspectief.”
“Deze documentaire is gemaakt vanuit de gemeenschap zelf. We volgen veertien Afro-Surinaamse pelgrims van binnenuit. Geen afstandelijke analyse, maar een gedeelde ervaring.”
Door die persoonlijke benadering wil de film ook bijdragen aan het bredere maatschappelijke debat over geschiedenis, erkenning en herstel.
“Herstel begint bij kennis en erkenning van geschiedenis. De film brengt dat gesprek dichterbij en concreter.”
Geen eenmalige film
De documentaire is onderdeel van een groter project rond de jaarlijkse Keti Koti-pelgrimstocht. De volgende reis staat gepland voor 26 juni 2026.
De makers hopen dat de film ook buiten de première een rol blijft spelen, bijvoorbeeld binnen onderwijs en culturele programmering rond Keti Koti.
“De film biedt een visueel en inhoudelijk kader om het gesprek te voeren over wat vrijheid werkelijk betekent, waarom we Keti Koti vieren en wat daaraan voorafging.”
De boodschap van de documentaire laten de makers uiteindelijk in één zin samenvatten:
Vrijheid is niet vanzelfsprekend. Vrijheid heeft een verhaal.”
