Het deed pijn om er te zijn en het met eigen ogen aan te schouwen hier in Brussel. Wie verzint dit? Het staat er al meer dan een eeuw en ik ben er laat bij, maar hoezo staat de “hoofdstad” van Europa dit nu nog toe? Tranen prikten achter mijn ogen, maar ze kwamen er niet uit. Ben ik nu na al die jaren van shit zien dat Zwarte lichamen wordt aangedaan, minder gevoelig geworden?
Nee toch? Ik moest er echt even voor gaan zitten en ik keek verslagen naar het beeld van een machtige Zwarte man, naakt en in toom gehouden met kettingen om zijn linkerenkel en linkerpols. Hij heeft een kind dat ook naakt en geboeid is, beschermend tegen zijn bovenlijf aangedrukt en hij gilt het uit terwijl twee honden hem aanvallen. Zelden heb ik kunst aanschouwd dat zoveel haat uitbeeldde in het publieke domein.
De naam al deed pijn toen een onderzoeker van de Vrije Universiteit van Brussel me erover vertelde vrijdagochtend. Het heet “Nègres marrons surpris par des chiens (Weggelopen zwarte slaven verrast door honden). De taaldekolonisator in mij voelde meteen irritatie, en dan het minst omdat ik Zwarte steevast schrijf met een hoofdletter Z wanneer het als bijvoeglijk naamwoord vóór mensen staat.
“Het is een heel gewelddadig beeld,” zei ze. Understatement of the year.
Ze vertelt dat Leopold, de forever asshole Belgische koning die in de Congo nog meer mensen vermoordde dan Hitler -en hun handen liet afhakken wanneer hij ze niet vermoordde-, het beeld fascinerend vond, het kocht en het in 1895 schonk aan aan de stad Brussel.
Een gipsen exemplaar prijkt in het justitieel paleis -misschien als een hint naar wat wit recht echt vindt van Zwarte mensen? -; en de andere die ik bezocht, is van marmer en staat op de middenberm van de Louizalaan (Avenue Louise / Avenue de la Louvière), pal naast tramhalte 93 Legrand in het arrondissement Ixelles. Het beeld staat openlijk buiten, langs een drukke verkeersas in het zuidelijke deel van Brussel.
Duizenden, misschien honderden duizenden mensen gaan er dagelijks langs en niemand die meer lijkt te zien wat het uitbeeldt. Zijn we na al die jaren van shit zien dat Zwarte lichamen wordt aangedaan, minder gevoelig geworden? Ik leek wel alleen in mijn verbijstering en niemand lette op me toen ik er met open mond foto’s van stond te maken. Wel, één vent misschien, maar die leek meer geamuseerd met mijn verbazing toen hij zijn camera op mij richtte in zijn videobelletje.
Het beeld torent bijna drie meter hoog van de grond af en eerlijk, als het op talent aan zou komen, dan was de beeldhouwer Louis Samain (1834-1901) een ware meester. De beschermende houding van de Zwarte man is levensecht en ik voelde zijn pijn en overwinnende machteloosheid terwijl de honden hun tanden in zijn huid zetten. Samain moet in al zijn talent ook een stukje sadisme hebben gehad, zo goed kon hij het marmer naar zijn zin zetten; je ziet letterlijk hoe de honden zich in de Zwarte man vastbijten. De verschrikking in het gezicht van de man en de angst in het kleine gezicht van de jongen in zijn armen, zijn echt.
Had Samain trouwens modellen hiervoor? Ik sidder bij die gedachte.
Er is trouwens veel ophef geweest over het beeld.
Rond 1894 schreven kranten negatief over het beeld, omdat het was uitgevoerd in wit carrara-marmer; brons achtte men een natuurlijker materiaal voor het afbeelden van Zwarte mensen. Het beeld stond daarom in die tijd in de volksmond bekend als le nègre blanc (‘de witte neger’). De Zwarte pijn en machteloosheid hierboven uitgebeeld was dus niet levensecht genoeg; het mocht nog wel een tikkeltje erger.
Zucht
In 2020 lanceerden de bewoners van de wijk een petitie om het standbeeld uit de openbare ruimte te laten verwijderen.
Het staat er nog steeds.
Wetende dat de beelden van Leopold wel vaker beklad worden met rode verf, vroeg ik nog aan de onderzoeker of dat o0k eens gedaan is met dit beeld. “Nee,” zei ze met een spijtig gezicht, “maar het kan zijn dat ik dat niet gezien heb. Je moet weten dat wanneer het beeld van Leopold beklad wordt, de verf er binnen een paar uur weer van af gehaald is. Ik heb nooit gezien door wie dat gedaan wordt, maar het gebeurt altijd heel snel.”
Het overheidsapparaat van Brussel hecht er duidelijk meer waarde aan dat monumenten ter ere van megalomanen onbeklad blijven, dan aan de gevoelens van mensen die er dagelijks langslopen, en heeft duidelijk lak aan de gevoelens mensen die hun stad bezoeken en geconfronteerd worden met dit geweld aan mensen.
Dat is duidelijk.
Want wie verzint dit als die Zwarte mensen niet haat? Wie maakt dit als die niet vindt dat Zwarte mensen zo moeten worden behandeld? Wie koopt dit behalve een megalomane machtswellustige Europese koning die Zwarte mensen bij de bossen liet vermoorden? Wie hanteert dit al meer dan 130 jaar in het publieke domein, als die niet mensen subtiel wil beïnvloeden in hun bejegening van Zwarte mensen? Als die Zwarte mensen niet subtiel op “hun” plek in de stad wil wijzen?
Dat Zwarte mensen bezit horen zijn en gestraft horen te worden wanneer ze dat niet willen, dat er honden op hen moeten worden afgejaagd wanneer ze aan jouw juk proberen te ontkomen. Dit is het eerste beeld van Zwarte mensen dat veel mensen dus al 130 jaar lang voorgeschoteld krijgen in Brussel.
Do better Brussels.
