Vandaag hebben vertegenwoordigers van het Zwart Manifest in een gesprek met minister-president Rob Jetten het rapport Nationale Route naar Herstel overhandigd. Het rapport bevat concrete handvatten en maatregelen voor het Rijk en de verschillende ministeries om de stap te zetten van erkenning en excuses naar daadwerkelijk herstel van het koloniale en slavernijverleden en structurele verandering.
LEES HET DOSSIER HIER
In juni 2026 stuurden de initiatiefnemers van het Zwart Manifest, in samenspraak met het Landelijk Platform Slavernijverleden (LPS), de Coalitie voor een Waardige 1 Juli-herdenking, Comité 30 juni–1 juli Amsterdam, Comité 30 juni–1 juli Flevoland en de Federatie Comité 30 juni–1 juli, een brandbrief aan het kabinet-Jetten. Daarin werd opgeroepen om, drie jaar na de excuses van voormalig premier Rutte en koning Willem-Alexander, eindelijk werk te maken van een gecoördineerde en samenhangende Nationale Route naar Herstel, samen met de gemeenschap en op basis van gelijkwaardig partnerschap.
Op 28 juni ontving premier Jetten, op initiatief van het Zwart Manifest, bij The Black Archives in het Surinamemuseum een delegatie uit de Zwarte gemeenschap. Dit was het eerste gesprek over herstel dat buiten het Catshuis plaatsvond. Op 1 juli, tijdens de Nationale Herdenking Slavernijverleden in het Oosterpark, committeerde Jetten zich vervolgens publiekelijk aan een Nationale Route naar Herstel en riep hij op tot ‘meer actie na de komma’.
Rapport gebaseerd op kennis en ervaring uit de gemeenschap
Vertegenwoordigers van Zwart Manifest hebben het initiatief genomen om de toezegging van premier Jetten concreet uit te werken in een rapport dat kaderstellend en richting geeft aan de inrichting van de Nationale Route naar Herstel. Het rapport is gebaseerd op de kennis en ervaring van nazaten, Zwarte professionals en grassrootsorganisaties, en op decennia aan onderzoek.
Internationaal wordt de urgentie van herstel steeds breder gedragen. De Durban Declaration and Programme of Action uit 2001 erkent de misdaden tegen de menselijkheid die voortvloeien uit slavernij en de slavenhandel en benadrukt de blijvende gevolgen ervan. Het CARICOM Ten Point Plan for Reparatory Justice uit 2014 bevat concrete voorstellen voor herstel, onder meer op het gebied van formele excuses, repatriëring, schuldverlichting, gezondheid, onderwijs en culturele ontwikkeling. In 2026 werd een herziene versie van het plan aangenomen. Op 25 maart 2026 nam de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties bovendien een door Ghana geïnitieerde resolutie aan waarin de handel in tot slaaf gemaakte Afrikanen en de raciale slavernij van Afrikanen worden aangemerkt als ‘the gravest crime against humanity’. Ook in Nederland zijn eerder concrete oproepen tot herstel gedaan. Zo heeft het Landelijk Platform Slavernijverleden (LPS) in verschillende brieven en aanbevelingen gepleit voor wettelijke verankering van de excuses en een structurele invulling van Reparatory Justice en Transformatieve Rechtvaardigheid. Het rapport van het Adviescollege Dialooggroep Slavernijverleden benadrukte eveneens dat erkenning, excuses en herstel met elkaar verbonden zijn.
De afgelopen decennia zijn tal van onderzoeken en rapporten verschenen over het koloniale verleden en het slavernijverleden. De kennis en inzichten die daaruit zijn voortgekomen, hebben echter nog onvoldoende geleid tot concrete maatregelen en structurele verandering. Hoewel belangrijke stappen zijn gezet op het gebied van erkenning en excuses, is daadwerkelijk herstel uitgebleven. Met dit rapport willen vertegenwoordigers van het Zwart Manifest een trendbreuk bewerkstelligen. Het bouwt voort op het Zwart Manifest (2021), het Amsterdamse adviesrapport Route naar Herstel (2024), internationale kaders en aanbevelingen, en de kennis en ervaring van nazaten en betrokken gemeenschappen.
De Nationale Route naar Herstel richt zich op de doorwerking van de trans-Atlantische slavenhandel, slavernij en de daarmee samenhangende koloniale geschiedenis, in Nederland, Suriname en het Caribisch deel van het Koninkrijk. Deze afbakening doet niets af aan de noodzaak om ook de koloniale geschiedenis en de doorwerking van slavernij in andere delen van de wereld, waaronder de voormalige Nederlandse koloniën in Azië, te erkennen en aan herstel te werken. Ook die geschiedenis verdient een eigen, volwaardig proces. Voor de Inheemse en Marrongemeenschappen in Suriname is afgesproken om afzonderlijk met hun vertegenwoordigers in gesprek te gaan over erkenning, herstel en de doorwerking van het koloniale verleden. Zo is er ruimte om vanuit hun eigen geschiedenis, ervaringen en herstelopgaven te bepalen wat herstel betekent en welke vervolgstappen nodig zijn.
Van toezegging naar uitvoering
Per ministerie formuleert het rapport onderbouwde eisen en maatregelen die aansluiten bij de verantwoordelijkheden van de verschillende departementen. Het doel is concrete beleidsmaatregelen en uitvoerbare vervolgstappen die de gevolgen en doorwerking van het koloniale en slavernijverleden aanpakken en herstel daadwerkelijk vormgeven.
De inzet is een Route die niet blijft steken in symbolische erkenning, maar leidt tot structurele verandering, het tegengaan van anti-Zwartracisme en discriminatie, het verbeteren van de maatschappelijke positie van Zwarte Nederlanders en het herstellen van schade die generaties lang is doorgegeven.
Kernpunten uit het rapport
De Nationale Route naar Herstel vraagt om structurele verandering op meerdere terreinen. Naast de eisen en maatregelen per ministerie zijn drie Rijksbrede voorwaarden noodzakelijk om de Nationale Route daadwerkelijk te realiseren. Herstel vraagt om een langdurige, samenhangende inzet van de overheid én om een fundamenteel andere manier van werken. De overheid kan de gevolgen van het koloniale en slavernijverleden niet aanpakken door uitsluitend voort te bouwen op bestaande structuren en werkwijzen die eraan hebben bijgedragen dat de kennis, ervaringen en belangen van nazaten en betrokken gemeenschappen onvoldoende zijn meegenomen. De Rijksoverheid moet daarom niet alleen concrete herstelmaatregelen treffen, maar ook haar eigen werkwijzen en machtsverhoudingen kritisch toetsen en veranderen. Dat betekent onder meer structurele tegenspraak organiseren, de expertise van nazaten en betrokken gemeenschappen volwaardig betrekken en hun daadwerkelijke zeggenschap over herstel waarborgen.
Ontwikkel een nationaal Deltaplan voor herstel en structurele verandering
Bundel beschikbare middelen in één nationaal herstelfonds
Veranker zeggenschap van nazaten en betrokken gemeenschappen
Per ministerie gaat het o.a. over het geven van een formele status aan 1 juli als nationale herdenkings- en vieringsdag (BZK), over verankering van het slavernijverleden in alle onderwijssectoren, structureel investeren in culturele infrastructuur en collectief geheugen (OCW), aanpak van sociaaleconomische ongelijkheid en discriminatie op de arbeidsmarkt (SZW), gezondheidsherstel en het doorbreken van structurele gezondheidsongelijkheid (VWS), en aanpak van etnisch profileren en ongelijke behandeling in de strafrechtketen (JenV).
Vervolg: van papier naar werkelijkheid
Premier Jetten reageerde positief op dit rapport en heeft zich welwillend getoond om van papier werkelijkheid te maken. Afgesproken is het gesprek voort te zetten en te werken aan concrete vervolgstappen. Het Zwart Manifest zal de verdere uitwerking van de Nationale Route naar Herstel constructief en kritisch volgen. De inzet blijft dat de toezegging van het kabinet leidt tot een samenhangende aanpak, met duidelijke verantwoordelijkheden, voldoende middelen en daadwerkelijke zeggenschap van nazaten en betrokken gemeenschappen.
