Xiomara Balentina was doodmoe vrijdagmiddag, aan de telefoon vanuit St. Eustatius, waar ze de leiding had tijdens de ceremoiele herbegrafenis van de stoffelijke resten van tot slaaf gemaakte Afrikaanse voorouders die in 2021 op het eiland waren opgegraven. “Ik ben moe maar voldaan; we hebben onze belofte aan de voorouders waargemaakt,” zegt ze en je kon de blijde trotse glimlach door de telefoon heen horen.
In de Resilience Editie van AFRO Magazine die toevallig ook op vrijdag verscheen, vertelde de voorzitter van het Statia Cultural Heritage Implementation Committee, hoe vastberaden zij was dat de herbegrafenis op 13 november 2026 zou plaatsvinden:
“De stoffelijke resten van onze ancestors móéten herbegraven worden.”
Het was een waardige ceremonie. “Mensen bleven naar me toe komen en zeiden: Xiomara, dit hebben we nog nooit meegemaakt,” vertelt ze. “Het stroomde gewoon. De gemeenschap kwam en iedereen deed zijn deel. Het was machtig om op die grond mogen staan.”
Het afscheid begon al op 12 november in het Heritage House in Oranjestad, met een plengoffer. Daarna werd het katoen gereinigd dat op de bodem van elke kist zou komen. Annina van Neel, bekend van de film “A Story of Bones” over haar eigen inspanning om opgegraven resten op Sint Helena totslaafgemaakte Afrikanen te herbegraven, was één van de internationale gasten die speciaal was overgevlogen; zij stak salie aan, en samen met Balentina haalde ze elk zorgvuldig op maat geknipt stuk doek drie, vier keer door de rook. Veel mensen kwamen kijken en hielpen mee: doek erin, aarde van de oorspronkelijke begraafplaats eroverheen, kist na kist. Ondertussen zong de in Nederland wonende Statiaanse meestermuzikant Victor Sams voor de voorouders, begeleid door zijn Afrikaanse harp.
Die dag verliep niet zonder obstakels; de commissie werkte door tot bijna negen uur ’s avonds. “We kregen geen rust,” zegt Balentina.
Op 13 november verzamelde de gemeenschap zich om half zes ’s ochtends. Na een plengoffer onder leiding van Nkosazana Illis uit St. Maarten, die voorouderwerk doet, vormden mannen, vrouwen en kinderen een menselijke ketting. Kist voor kist ging de truck op, genummerd en gestapeld onder leiding van architect José Zimmerman. De truck werd versierd met rood doek en bloemen.
De kleuren waren bewust gekozen. “Wit staat voor overgang, thuiskomst, vrede en spiritualiteit. Rood voor de strijd, het bloed dat is vergoten, het verzet. De veerkracht,” legt Balentina uit.
De stoet trok, begeleid door zingende en trommelende muzikanten op een aanhanger, langs Golden Rock, waar de gedeputeerde voor Cultuur Richeline Leerdam even het woord nam. “Dit is een wond, maar ook een pad.” Daarna werden de namen geroepen van verzetsstrijders, onder wie Thomas Dupersoy, die in 1848 op Statia een opstand leidde. Twee leerlingen van de Gwendoline van Putten School droegen de voorouderbanier voorop.
Bij de Congo-begraafplaats, sprak Nkosazana Illis over de aarde en de thuiskomst van de voorouders. Verderop lazen Annina van Neel, Urisha Blake en Carlos Lopes namen voor: van mensen die in 1791 op Golden Rock gevangen werden gehouden, van wie ontsnapten, en de 96 namen van Golden Rock-bewoners die 1 juli, Emancipatiedag, nog meemaakten. Astrid Elburg van het Herdenkingscomité Slavernijverleden sprak de voorouders toe en eerde hun verzet.
En bij de laatste rustplaats boog Zimmerman in stilte om de voorouders te verwelkomen. De Afro Amerikaanse cultureel-erfgoed praktijkdeskundige en documentairefilmmaker Peggy King Jorde, plaatste het moment in het wereldwijde verhaal van de Afrikaanse diaspora. Weer vormde de gemeenschap een ketting. Zimmerman stond in het ene graf en nam de kisten met even nummers aan; Balentina’s twaalfjarige neefje Riegino Hassel stond in het andere en ontving de oneven nummers.
Op elke kist kwam een conch schelp. “Nkosazana Illis had in een droom met de voorouders gesproken en zij vroegen om een schelp op elke kist,” vertelt Balentina.
Iedereen strooide daarna aarde van de Afrikaanse begraafplaats te Golden Rock waar de voorouders aanvankelijk lagen, over de kisten, waarna de graven werden gesloten. Carlos Lopes en Riegino Hassel plantten vlakbij twee bomen. Na toespraken, verhalen van Papa Umpu en een dankwoord van Arlene Schmidt kwam de gemeenschap nog even feestelijk samen. “We hadden cook-up, cake, en drankjes en een DJ speelde verzetsliederen. Er waren tranen. Er was blijdschap. We omhelsden elkaar.”
Balentina voelt zich nu “blij, in vrede, tevreden. We hebben onze belofte aan de voorouders waargemaakt. Dit is niet het verhaal van één persoon. Het is een collectief verhaal.”
En ik voelde de voorouders elke stap leiden
Klaar is ze niet. Fase twee moet beginnen: de bouw van het Memorial Park. “De obstakels hebben me alleen maar vastberadener gemaakt. Fase één is klaar. Met de gemeenschap en met de voorouders gaan we ook fase twee laten slagen.”
Lees in de Resilience Editie van AFRO Magazine hoe het Memorial Park eruit zal komen te zien.
