Statia: ‘Wie gaat er betalen voor gelijkheid?’

17 min leestijd
Charles Woodley, voorzitter AF1

Zorgmedewerkers op Sint Eustatius werken 40 uur per week, hun collega’s in Europees Nederland 36. De Tweede Kamer wil geen extra geld vrijmaken om dat verschil weg te werken. Toch houdt vakbond All for 1 (AF1) voet bij stuk: vanaf 1 januari 2027 moet de zorgweek op Statia 36 uur zijn, met behoud van salaris.

‘AF1 gaat in deze kwestie niet verder dan 1 januari 2027’, zei AF1-voorzitter Charles Woodley op 30 september in een verklaring. Voor hem draait het allang niet meer om de vraag óf een kortere werkweek wenselijk is. ‘De vraag is geworden: wie gaat er betalen voor gelijkheid?’

Kamer stemt motie weg

Op 29 september verwierp de Tweede Kamer een motie van 50PLUS-Kamerlid Corrie van Brenk. Zij vroeg het kabinet om structureel extra geld voor een kortere werkweek in de zorg op Bonaire, Sint Eustatius en Saba. De motie kreeg 35 stemmen voor en 115 tegen: alleen PRO, SP, 50PLUS, Volt, PvdD, DENK en ChristenUnie steunden haar.

Volgens de motie is 36 uur de norm in de zorg in Europees Nederland, en hebben ook andere publieke werkgevers op de eilanden die werkweek al ingevoerd. De arbeidsmarkt in Caribisch Nederland noemde Van Brenk kwetsbaar. Het gewone financieringssysteem voor zorgsalarissen, de OVA, zou te weinig ruimte bieden om de stap te betalen.

Minister Sterk (Langdurige Zorg, Jeugd en Sport) ontraadde de motie in het debat van 23 september. Volgens haar is de werkweek ‘in eerste instantie gewoon een verantwoordelijkheid van werkgevers en werknemers’. Ze wil eerst gesprekken met werkgevers en nader onderzoek afwachten, naar arbeidsduur en financiering, maar ook naar de vraag of zorginstellingen genoeg personeel kunnen inzetten.

Woodley vindt dat onvoldoende. ‘We hebben niet nog een generatie rapporten nodig om ons te vertellen dat 40 uur geen 36 uur is’, zei hij. ‘Waar er ongelijkheden bestaan, zou de overheid de moed moeten hebben om die aan te pakken.’

Geld als struikelblok

Over het doel lijkt weinig onenigheid. Zorgwerkgevers op de eilanden steunen een 36-urige week, maar zeggen dat ze die zonder extra overheidsgeld niet kunnen betalen. De onderhandelingen tussen werkgevers en vakbonden over een nieuwe cao voor de BES-zorg liggen sinds begin september stil, grotendeels vanwege dit punt.

AF1 vindt dat Den Haag de rekening moet oppakken, en gaat daarmee recht in tegen de minister. ‘Gelijkheid kan niet ineens een lokale verantwoordelijkheid worden, alleen omdat gelijkheid geld kost’, aldus Woodley. De vakbond wil voorkomen dat geld de reden wordt om gelijke behandeling opnieuw uit te stellen.

‘Waarom steeds het wiel opnieuw uitvinden?’

Woodley ziet de kwestie als een vraag over gelijkwaardigheid binnen het Koninkrijk. Hij wijst op het Statuut uit 1954, dat spreekt over een verhouding op voet van gelijkwaardigheid, en op VN-resolutie 568 uit 1952. ‘Als Sint Eustatius deel is van Nederland en onze mensen Nederlanders zijn, waarom moeten we dan steeds het wiel opnieuw uitvinden voor iets wat in Europees Nederland al bestaat en werkt?’

AF1 erkent dat het Statuut vooral gaat over de verhouding tussen de landen van het Koninkrijk. Statia is sinds 10-10-10 een openbaar lichaam binnen Nederland, en dat betekent niet automatisch op elk terrein dezelfde regels. Volgens de bond blijft het principe toch relevant voor het politieke debat.

Woodley wijst er ook op hoeveel tijd er al is verstreken. ‘We zijn op 10 oktober 2010 in deze staatkundige structuur terechtgekomen. Het is nu 2026. Er zijn bijna zestien jaar voorbij. Hoeveel jaar hebben we nog nodig om ongelijkheden vast te stellen die iedereen al kan zien?’

De bond wijst ook op een scheefgroei op het eiland zelf. Ambtenaren van het Openbaar Lichaam Sint Eustatius werken al 36 uur. ‘Als mensen die uit Nederland worden geworven hier betere arbeidsvoorwaarden krijgen dan mensen die hier al werken, ontstaat er weer een nieuwe vorm van ongelijkheid’, zegt Woodley.

Ook Bonaire in actie

Statia staat niet alleen. Op Bonaire voert vakbond AFBW dezelfde campagne, en ook zorgmedewerkers op Saba steunen de oproep. Sinds augustus staat ook FNV, een van de grootste vakbonden van Nederland, achter de eis.

Op 15 augustus kwamen zorgmedewerkers op Statia bijeen op het kantoor van AF1, onder wie mensen van het Queen Beatrix Medical Center, het Auxiliary Home en Mental Health Caribbean. Zij benadrukten dat zij niet anders behandeld willen worden dan ambtenaren, die al 36 uur werken.

Op Bonaire gaat AFBW-voorzitter Cherel Kwidama een stap verder. Tegen Caribisch Netwerk zei hij dat medewerkers die uit Europees Nederland komen hoger worden ingeschaald dan lokale collega’s in dezelfde functie, omdat met hen wordt onderhandeld vanuit een werkweek van 36 of soms 32 uur. Kwidama noemt dat discriminatie en racisme.

De bond zegt dit te kunnen onderbouwen en daagt werkgevers uit het tegendeel te bewijzen. Een reactie van werkgevers op die beschuldiging is niet bekend.

Ook het personeelsargument van de minister vindt AFBW onvoldoende. Volgens eigen onderzoek van de bond is ongeveer 10 procent extra personeel nodig. Dat is volgens Kwidama een kwestie om op te lossen, geen reden om de 36-urige werkweek af te wijzen.

Een wankel fundament

De strijd om de werkweek speelt in een zorgstelsel dat op meer punten achterloopt. Dat zegt Dorette Courtar, zorgverlener op Sint Eustatius en commissielid van het ZonMw-programma Caribbean Health Research, in een interview met ZonMw van juli dit jaar.

Volgens Courtar ontbreekt het op Saba, Statia en Sint Maarten vooral aan expertise en samenwerking. Er komt geld uit Nederland, maar het rendement is laag. Ook de basis is niet gelijk: een verpleegkundige op de eilanden hoeft bijvoorbeeld niet BIG-geregistreerd te zijn, terwijl gelijke kwaliteit volgens haar begint bij gelijke basiseisen.

Dat het om kleine aantallen mensen gaat, maakt het probleem volgens haar niet minder ernstig: in een Nederlands dorp zou zo’n situatie niet worden geaccepteerd. Zestien jaar na 10-10-10 werkt het systeem nog steeds niet naar tevredenheid. Haar doel is helder: het mag niet uitmaken of je in Nederland of op de eilanden naar de dokter gaat.

Courtar wijst ook op een klimaat waarin mensen aanvoelen welke onderwerpen ze beter kunnen laten rusten. Wie kritiek uit op de zorg, wordt volgens haar snel een doelwit. Open praten over zorg moet normaal worden, vindt ze.

Wie blijft er nog in de zorg?

Voor AF1 gaat het niet alleen om eerlijkheid, maar ook om de toekomst van de zorg op het eiland. ‘Als je wilt dat mensen in de zorg blijven en je professionals wilt aantrekken, moeten de mensen die die zorg leveren arbeidsvoorwaarden krijgen die hun waarde erkennen’, zegt Woodley.

De bond verwijst naar een adviesrapport over gelijkwaardige zorg in Caribisch Nederland uit maart 2026. Dat raadde onafhankelijk onderzoek aan naar salarissen en arbeidsvoorwaarden, in vergelijking met Europees Nederland en met de regio: Aruba, Curaçao en Sint Maarten.

AF1 zegt de druk op het kabinet en betrokken instanties op te voeren om vóór januari tot een concrete oplossing te komen. Op Bonaire klopt AFBW aan bij het juridisch loket en de Nationale Ombudsman. Een toezegging uit Den Haag ligt er tot nu toe niet.

‘AF1 gaat in deze kwestie niet verder dan 1 januari 2027’, zei AF1-voorzitter Charles Woodley eind september in een verklaring. Voor hem draait het allang niet meer om de vraag óf een kortere werkweek wenselijk is. ‘De vraag is geworden: wie gaat er betalen voor gelijkheid?’

Kamer stemt motie weg

Op 29 september verwierp de Tweede Kamer een motie van 50PLUS-Kamerlid Corrie van Brenk. Zij vroeg het kabinet om structureel extra geld voor een kortere werkweek in de zorg op Bonaire, Sint Eustatius en Saba. De motie kreeg 35 stemmen voor en 115 tegen: alleen PRO, SP, 50PLUS, Volt, PvdD, DENK en ChristenUnie steunden haar.

Volgens de motie is 36 uur de norm in de zorg in Europees Nederland, en hebben ook andere publieke werkgevers op de eilanden die werkweek al ingevoerd. De arbeidsmarkt in Caribisch Nederland noemde Van Brenk kwetsbaar. Het gewone financieringssysteem voor zorgsalarissen, de OVA, zou te weinig ruimte bieden om de stap te betalen.

Minister Sterk (Langdurige Zorg, Jeugd en Sport) ontraadde de motie in het debat van 23 september. Volgens haar is de werkweek ‘in eerste instantie gewoon een verantwoordelijkheid van werkgevers en werknemers’. Ze wil eerst gesprekken met werkgevers en nader onderzoek afwachten, naar arbeidsduur en financiering, maar ook naar de vraag of zorginstellingen genoeg personeel kunnen inzetten.

Woodley vindt dat onvoldoende. ‘We hebben geen nieuwe stapel rapporten nodig die ons vertelt dat 40 uur geen 36 uur is’, zei hij. ‘Waar er verschillen bestaan, moet de overheid de moed hebben om die aan te pakken.’

Geld als struikelblok

Over het doel lijkt weinig onenigheid. Zorgwerkgevers op de eilanden steunen een 36-urige week, maar zeggen dat ze die zonder extra overheidsgeld niet kunnen betalen. De onderhandelingen tussen werkgevers en vakbonden over een nieuwe cao voor de BES-zorg liggen sinds begin september stil, grotendeels vanwege dit punt.

AF1 vindt dat Den Haag de rekening moet oppakken, en gaat daarmee recht in tegen de minister. ‘Gelijkheid kan niet ineens een lokale verantwoordelijkheid worden, alleen omdat gelijkheid geld kost’, aldus Woodley. De vakbond wil voorkomen dat geld de reden wordt om gelijke behandeling opnieuw uit te stellen.

‘Waarom steeds het wiel opnieuw uitvinden?’

Woodley ziet de kwestie als een vraag over gelijkwaardigheid binnen het Koninkrijk. Hij wijst op het Statuut uit 1954, dat spreekt over een verhouding op voet van gelijkwaardigheid, en op VN-resolutie 568 uit 1952. ‘Als Sint Eustatius deel is van Nederland en onze mensen Nederlanders zijn, waarom moeten we dan steeds het wiel opnieuw uitvinden voor iets wat in Europees Nederland al bestaat en werkt?’

AF1 erkent dat het Statuut vooral gaat over de verhouding tussen de landen van het Koninkrijk. Statia is sinds 10-10-10 een openbaar lichaam binnen Nederland, en dat betekent niet automatisch op elk terrein dezelfde regels. Volgens de bond blijft het principe toch relevant voor het politieke debat.

De bond wijst ook op een scheefgroei op het eiland zelf. Ambtenaren van het Openbaar Lichaam Sint Eustatius werken al 36 uur. ‘Als mensen die uit Nederland worden geworven hier betere arbeidsvoorwaarden krijgen dan mensen die hier al werken, ontstaat er weer een nieuwe vorm van ongelijkheid’, zegt Woodley.

Ook Bonaire in actie

Statia staat niet alleen. Op Bonaire voert vakbond AFBW dezelfde campagne, en ook zorgmedewerkers op Saba steunen de oproep. Sinds augustus staat ook FNV, een van de grootste vakbonden van Nederland, achter de eis.

Op 15 augustus kwamen zorgmedewerkers op Statia bijeen op het kantoor van AF1, onder wie mensen van het Queen Beatrix Medical Center, het Auxiliary Home en Mental Health Caribbean. Zij benadrukten dat zij niet anders behandeld willen worden dan ambtenaren, die al 36 uur werken.

Op Bonaire gaat AFBW-voorzitter Cherel Kwidama een stap verder. Tegen Caribisch Netwerk zei hij dat medewerkers die uit Europees Nederland komen hoger worden ingeschaald dan lokale collega’s in dezelfde functie, omdat met hen wordt onderhandeld vanuit een werkweek van 36 of soms 32 uur. Kwidama noemt dat discriminatie en racisme.

De bond zegt dit te kunnen onderbouwen en daagt werkgevers uit het tegendeel te bewijzen. Een reactie van werkgevers op die beschuldiging is niet bekend.

Ook het personeelsargument van de minister vindt AFBW onvoldoende. Volgens eigen onderzoek van de bond is ongeveer 10 procent extra personeel nodig. Dat is volgens Kwidama een kwestie om op te lossen, geen reden om de 36-urige werkweek af te wijzen.

Een wankel fundament

De strijd om de werkweek speelt in een zorgstelsel dat op meer punten achterloopt. Dat zegt Dorette Courtar, zorgverlener op Sint Eustatius en commissielid van het ZonMw-programma Caribbean Health Research, in een interview met ZonMw van juli dit jaar.

Volgens Courtar ontbreekt het op Saba, Statia en Sint Maarten vooral aan expertise en samenwerking. Er komt geld uit Nederland, maar het rendement is laag. Ook de basis is niet gelijk: een verpleegkundige op de eilanden hoeft bijvoorbeeld niet BIG-geregistreerd te zijn, terwijl gelijke kwaliteit volgens haar begint bij gelijke basiseisen.

Dat het om kleine aantallen mensen gaat, maakt het probleem volgens haar niet minder ernstig: in een Nederlands dorp zou zo’n situatie niet worden geaccepteerd. Zestien jaar na 10-10-10 werkt het systeem nog steeds niet naar tevredenheid. Haar doel is helder: het mag niet uitmaken of je in Nederland of op de eilanden naar de dokter gaat.

Courtar wijst ook op een klimaat waarin mensen aanvoelen welke onderwerpen ze beter kunnen laten rusten. Wie kritiek uit op de zorg, wordt volgens haar snel een doelwit. Open praten over zorg moet normaal worden, vindt ze.

Wie blijft er nog in de zorg?

Voor AF1 gaat het niet alleen om eerlijkheid, maar ook om de toekomst van de zorg op het eiland. ‘Als je wilt dat mensen in de zorg blijven en je professionals wilt aantrekken, moeten de mensen die die zorg leveren arbeidsvoorwaarden krijgen die hun waarde erkennen’, zegt Woodley.

De bond verwijst naar een adviesrapport over gelijkwaardige zorg in Caribisch Nederland uit maart 2026. Dat raadde onafhankelijk onderzoek aan naar salarissen en arbeidsvoorwaarden, in vergelijking met Europees Nederland en met de regio: Aruba, Curaçao en Sint Maarten.

AF1 zegt de druk op het kabinet en betrokken instanties op te voeren om vóór januari tot een concrete oplossing te komen. Op Bonaire klopt AFBW aan bij het juridisch loket en de Nationale Ombudsman. Een toezegging uit Den Haag ligt er tot nu toe niet.

Deel dit artikel