“De Staten-Generaal moet volgen”
Op de kop af 25 jaar nadat de Verenigde Naties in Durban vaststelden dat slavernij een misdaad tegen de menselijkheid is, zat dr. Barryl Biekman, voorzitter van het het Landelijk Platform Slavernijverleden (LPS) op 8 september tegenover de voorzitter van de Tweede Kamer, Thom Van Campen. Het gesprek ging over excuses, herstelbetalingen en de grondwet die volgens LPS nog altijd tekortschiet.
Tijdens de aanbieding van het eindrapport van de Staatscommissie tegen Discriminatie en Racisme, op 8 juni, had Biekman Van Campen en minister Heerma van Binnenlandse Zaken al indringend opgeroepen om in beweging te komen tegen het meervoudige racisme waarmee mensen van Afrikaanse afkomst in Nederland te maken hebben. Van Campen wilde daarna meer weten over het gesprek dat hij toen niet kon voeren, en nodigde de bestuursvoorzitter van het LPS uit voor een nadere kennismaking. Die vond drie maanden later plaats, in Den Haag.
Biekman zei dat de ontvangst haar goed deed. “Een hartelijke ontvangst, een prettig en open gesprek, een luisterend oor met een duidelijke belangstelling voor de ter sprake gebrachte onderwerpen. De Kamervoorzitter was zichtbaar geïnteresseerd in ons verhaal.”
Dat het gesprek uitgerekend op 8 september viel, typeert Biekman als een samenloop met betekenis. Op die dag in 2001 bereikten de lidstaten van de VN in het Zuid-Afrikaanse Durban overeenstemming over het WCAR Outcome Document, waarin de trans-Atlantische slavenhandel voor het eerst in een VN-verklaring werd erkend als misdaad tegen de menselijkheid. “Alsof de spirits dat zo wilden”, zegt Biekman.
Voor haar was het moment aanleiding om met Van Campen terug te blikken op de Durban-verklaring en het bijbehorende actieprogramma, en op wat zij ziet als een aanhoudende Nederlandse terughoudendheid om er werk van te maken; ook wat betreft de twee VN-Decennia voor mensen van Afrikaanse afkomst die na Durban zijn uitgeroepen om politieke wil te mobiliseren.
Tijdens het gesprek overhandigde Biekman de Kamervoorzitter een exemplaar van haar boek Uitsluitingsmechanismen (2018), na een toelichting op een aantal hoofdstukken. Van Campen nam het boek naar eigen zeggen met belangstelling in ontvangst.
Excuses van de Staten-Generaal
Het zwaarste onderwerp van de middag betrof de rol van het parlement zelf. Waar het kabinet-Rutte IV in december 2022 excuses aanbood voor het slavernijverleden, wil het LPS dat ook de Staten-Generaal die stap zet -voor de eigen rol in de wet en regelgeving die slavernij en de slavenhandel eeuwenlang mogelijk maakte. “Een duik in de handelingen van toen levert voldoende bewijs die excuses door de Staten-Generaal rechtvaardigen”, stelt Biekman. Ze wijst naar het precedent van de Heilige Stoel, die eerder bij monde van de paus excuses aanbood, en naar de vijftiende-eeuwse pauselijke bul Dum Diversas, die volgens haar aan de basis lag van het Europese handelen in tot slaaf gemaakte Afrikanen.
Daaraan koppelt Biekman een bredere eis: een wet die vastlegt dat de rechtvaardiging van destijds, dat Afrikanen geen ziel hadden en dus geen volwaardige mensen zouden zijn geweest, een historische dwaling was, gecombineerd met een wettelijk verbod op het n-woord om de hedendaagse Afrofobie aan te pakken. Nederland zou daarmee, in haar woorden, als “kampioen excuses aanbieder” internationaal het verschil kunnen maken.
Van Campen ging het gesprek niet uit de weg, benadrukte de rol van de Kamercommissies in dit dossier, maar liet ook doorschemeren dat er naar zijn oordeel al de nodige aandacht is voor het thema in beleid en uitvoering.
Concreter werd het bij de Grondwet. Het LPS pleit ervoor om de gronden etniciteit en nationaliteit expliciet op te nemen in artikel 1, naast de discriminatiegronden die er al in staan. Biekman betoogde dat die uitbreiding zou bijdragen aan de bestrijding van institutioneel racisme, etnisch profileren incluis.
“Het gaat om meer dan geld alleen”
Namens de Task Force LPS-NARECO.NL was ook Hetty Vrede aanwezig. Zij benadrukte tegenover Van Campen dat volledige erkenning verder gaat dan het erkennen van pijn: het gaat ook om het besef dat de Nederlandse welvaart mede is opgebouwd op de onbetaalde dwangarbeid van tot slaaf gemaakten. Die schade, zegt Vrede, moet hersteld en gecompenseerd worden; al gaat het haar niet alleen om een financiële rekening.
Van Campen reageerde volgens het LPS oprecht geraakt, en verwees naar zijn eigen bezoek aan Suriname, waar hij zei veel te hebben gehoord, gezien en gevoeld van de verbondenheid tussen beide landen.
Een schakel met de Cariben
Het gesprek kreeg ook een internationale dimensie. Het LPS is associated member van de Caricom Reparations Commission en fungeert in die hoedanigheid als vertegenwoordiger van de Caribische reparatie-commissie in Nederland. Biekman drong aan op rechtstreeks contact tussen Van Campen en vertegenwoordigers van de Commissie; een verzoek dat des te actueler is nu de Kamervoorzitter binnenkort een aantal Caribische delen van het Koninkrijk zal bezoeken. Van Campen zegde toe een uitnodiging in overweging te nemen.
Voor het LPS was de ontmoeting op zichzelf al een signaal: een kwarts eeuw na Durban krijgt het gesprek over erkenning en herstel opnieuw een podium, ditmaal aan de top van het Nederlandse parlement.
Bron: persbericht Landelijk Platform Slavernijverleden, 8 september 2026.
