Kap’tein Broos, een Surinaamse koning

Kap’tein Broos (1821-1880) was een Surinaams antislavernij strijder. Hij was de leider van het kamp van de zogeheten Bakabusi S’ma, oftewel de Mensen achter het bos.


Deze groep Afrikanen woonde aan de rechteroever van de Surinamerivier, in het Rorac gebied, achter de plantage Rac-a-Rac, in de uitgestrekte moerassen aan de bovenloop van de Surnaukreek, een zijtak van de rivier Suriname.

Zij hebben menigmaal strijd geleverd met de kolonisten en plantagehouders. Uiteindelijk werd Broos in 1862 naar Paramaribo uitgenodigd door de toenmalige gouverneur van Suriname, om te praten over vrede. Broos en zijn volgelingen mochten in ruil daarvoor Rac-A-Rac en Rorac behouden.

Broos kreeg daarbij kennelijk de titel Kap’ten of Kapitein, maar hij moet eerder gezien worden als een Opperhoofd, een Granman, een koning. Koningen overwinnen. Koningen bouwen. Koningen heersen. Koningen geven zich niet gewonnen. Broos deed dat niet. Hij was een Koning. Dat waren eigenlijk alle Granman die verzet boden tegen de koloniale slavendrijvers en machthebbers, en in het binnenland koninkrijken stichtten.

De legendarische verzetsstrijder werd na zijn dood op een geheime plek te Rorac begraven; zijn broer Kaliko, zijn strijdmakker, werd naast hem begraven.

Er zijn drie families voortgekomen uit het kamp van Broos, waarvan Babel en Landveld de grootste zijn. De familie Deekman bevat echter de meest directe afstammelingen.

Tijdens een bezoek in 2020 aan Assin Manso ancestral site in Ghana enkele maanden geleden, sprak Otmar “Kodjo Koemabala” Watson, directeur van Stichting Untold in Nederland, de wens uit om er ook een Surinaamse verzetsheld te plaatsen. Het mocht.

 

Assin Manso is gelegen aan de Slave River in Ghana, waar gevangengenomen Afrikanen een laatste bad kregen voordat ze naar de mensenmarkten werden gemarcheerd. Fort Elmina bijvoorbeeld, ligt hier zo’n 60 kilometer vandaan en deze afstand moesten deze onfortuinlijke mensen onder dwang, te voet afleggen.

Assin Manso wordt gezien als een heilige plek en je mag het alleen blootvoets betreden. De Ghana Tourism authority creeerde hier een begraafplaats waar de lichamelijke resten werden geplaatst van tot slaaf gemaakte Afrikanen die teruggebracht zijn naar Ghana. Ook is er een muur waarop nakomelingen hun voorvaders kunnen eren. In het openluchtmuseum hangen er foto’s en schilderijen van belangrijke verzetstrijders van overal ter wereld, waaronder Harriet Tubman van de Underground Railroad, Queen Nanny van Jamaica, Sijourner Truth, Martin Luther King, Malcolm X en de eerste democratisch gekozen president van Ghana Kwame Nkruma die zijn land in 1957 naar onafhankelijkheid van Engeland leidde.

Er werd gekozen voor een foto van Broos, omdat hij de enige Surinaamse verzetsstrijder is uit die tijd, van wie er een foto bekend is. De foto werd kennelijk geschoten in 1862 toen hij naar Paramaribo reisde. Kunstenaar Remy Jungerman, een nakomeling van Broos’ zus Madrijntje, maakte in 2006 een kunstwerk van deze historische portret.

Tijdens een plechtige ceremonie op maandag 3 mei, die werd geleid door Winti priesteres Okomfo Nana Efua, ook wel Marian Markelo genoemd, werd het portret geplaatst naast een foto van Marcus Garvey.