Granman Broos van Rorac geplaatst tussen verzetshelden in Ghanees museum

“Geschiedenis schrijven we elke dag. Het hangt er alleen maar van af wie het schrijft,” reageerde journalist en schrijver Marvin Hokstam deze week uit Ghana, waar hij maandag aanwezig was bij de onthulling van een foto van Kap’ten Broos die werd toegevoegd aan de collectie van het Assin Manso openlucht museum aldaar. “Het is historisch dat deze held die de geschiedenis die is geschreven door de kolonialen bijna vergeten had, toch nog een plek krijgt tussen andere helden die zich verzet hebben tegen hun marginalisatie,” zegt Hokstam.

Kap’ten Broos, de voorvader van de families Deekman, Landveld, Babel en vele anderen in Suriname, was een verzetstrijder ten tijde van de slavernij en de enige van wie er een foto bestaat.Hij was de leider van de Baka Busi S’ma die zich hadden verschanst te Rorac, een plaatsje achter de plantage Rac a Rac aan de Boven Suriname. Onder hen bevond zich ook zijn broer Kaliko. Vanuit Rorac vielen de Baka Busi S’ma met regelmaat de plantages aan.

De foto van Kap’ten Broos werd kennelijk geschoten in 1862 toen hij naar Paramaribo reisde voor een audientie bij de toenmalige gouverneur van Suriname. Hokstam’s grootmoeder Bertha Deekman was zijn kleindochter. “Dat maakt het des te meer bijzonder dat ik hier in Ghana aanwezig mag zijn om zijn portret te zien toegevoegd worden.”

Assin Manso is gelegen aan de Slave River in Ghana, waar gevangengenomen Afrikanen een laatste bad kregen voordat ze naar de mensenmarkten werden gemarcheerd. Fort Elmina bijvoorbeeld, ligt hier zo’n 60 kilometer vandaan en deze afstand moesten deze onfortuinlijke mensen onder dwang, te voet afleggen.

Assin Manso wordt gezien als een heilige plek en je mag het alleen blootvoets betreden. De Ghana Tourism authority creeerde hier een begraafplaats waar de lichamelijke resten werden geplaatst van tot slaaf gemaakte Afrikanen die teruggebracht zijn naar Ghana. Ook is er een muur waarop nakomelingen hun voorvaders kunnen eren. In het openluchtmuseum hangen er foto’s en schilderijen van belangrijke verzetstrijders van overal ter wereld, waaronder Harriet Tubman van de Underground Railroad, Queen Nanny van Jamaica, Sijourner Truth, Martin Luther King, Malcolm X en de eerste democratisch gekozen president van Ghana Kwame Nkruma die zijn land in 1957 naar onafhankelijkheid van Engeland leidde.

Dat het portret van Kap’ten Broos er komt te hangen is een initiatief van Otmar “Kodjo Koemabala” Watson, directeur van Stichting Untold in Nederland. Tijdens een bezoek enkele maanden aan de heilige plek enkele maanden geleden, sprak Watson de wens uit om er ook een Surinaamse verzetsheld te plaatsen; het mocht. “Ik besprak het met verschillende mensen, waaronder Marvin (Hokstam) en we kwamen uit op Kap’ten Broos, omdat hij de enige is van wie er een echte foto bestaat. Natuurlijk hebben we tientallen helden die zich hebben verzet -zoals Boni, Baron en Joli Coeur-, maar nu vertegenwoordigt Kap’ten Broos hen allemaal symbolisch.”

Het portret waarvoor gekozen is, is een kunstwerk van kunstenaar Remy Jungerman, genaamd “Captain Broos”. Jungerman is nakomeling van de zus van Kap’ten Broos, die Madrijntje genaamd was; het kunstwerk is een zeefdruk die hij maakte in 2006 van de historische foto van de verzetsheld “om een link te leggen met mijn voorouderlijke geschiedenis. De rij mannen zijn marron Kapiteins met koloniale uniformen; Kap’ten Broos staat niet tussen ze, maar hier leg ik een link met Broos en overige Marron leiders. Ik ben vereerd dat (Kap’ten) Broos als symbool komt te staan in deze zetting in Ghana voor marron leiders die niet gezwicht hebben voor de koloniale machthebbers. Vereerd ook dat ik uit als kunstenaar inspiratie put uit deze bron dat een zeer rijke cultuurgeschiedenis heeft,” zei Jungerman. Hij vertelde dat het kunstwerk deel uitmaakt van zijn solo tentoonstelling in het Stedelijk Museum in Amsterdam in November 2021. Er hangt ook een exemplaar in Suriname in het Saamaka Marron Museum te Pikin Slee.

Tijdens een plechtige ceremonie maandag, die werd geleid door Winti priesteres Okomfo Nana Efua, ook wel Marian Markelo genoemd, werd het portret geplaatst naast dat van Marcus Garvey.

Nana Efua riep de voorvader op om zijn kracht die hem de Europeaanse onderdrukkers hielp weerstaan, met zijn nakomelingen te delen. “Vandaag is het ons gelukt als nazaten om u deze plek te geven; want u staat er voor ons allemaal. We zeggen dank voor dit moment,” zei ze. “Dit is een belangrijke plek. En wij zijn hier om ons verleden aan te voelen en onze voorouders te eren. Vanaf vandaag staat een van onze grote helden hier. Namens alle vechters van de Marowijne rivier, de Para rivier, de Commewijne, de Coppename, de Nickerie de Sranan liba! Al onze geweldige helden die zich langs deze rivieren vestigen. Dat hun voorouderlijke geest ons moge leiden.”

De Winti priesteres sprak ook dank uit aan mensen als “Papa Koenders, Louis Doedel, Sophie Redmond en Anton de Kom en alle grote helden van Suriname en het Caribisch Gebied.”

In zijn speech namens de nakomelingen van Broos merkte Hokstam op dat er eerder op die dag gesuggereerd was dat Broos niet “Kap’ten” moest worden genoemd, maar “Granman”. “IK ben het daarmee eens,” zei Hokstam. “Broos was inderdaad een koning. Koningen overwinnen. Koningen bouwen. Koningen heersen. Koningen geven zich niet gewonnen. Broos deed dat niet. Hij is inderdaad een Koning. Dat zijn in feite al onze Granman die verzet boden tegen de koloniale slavendrijvers en machthebbers, en in het binnenland koningen stichtten.”

Het Surinaams Nederlandse gezelschap bezocht na de onthulling ook Cape Coast Castle en Fort Elmina van waaruit er aan mensenhandel gedaan is. Zij vertrekken donderdag terug uit Ghana. “Dit is mijn eerste keer hier, maar het is niet de laatste keer. Ik kan deze reis aan een ieder aanbevelen. Ghana zou verplichte kost moeten zijn voor iedere nakomeling van totslaafgemaakte Afrikanen. Je komt hier zoveel tegen dat vertrouwd is. Ghana is eigenlijk onze Mekka.”