Afrikaanse slaaf op Joodse begraafplaats krijgt eindelijk zijn standbeeld

De vereniging Opo Kondreman organiseert op 24 juni 2015 een boottocht vanuit Amsterdam naar Ouderkerk aan de Amstel, waar op de Portugees-Joodse begraafplaats Beth Haim, bij het graf van de tot slaaf gemaakte Elieser een herdenkingsceremonie zal worden gehouden.

Het is de tiende keer dat deze bijeenkomst op de laatste woensdag van de maand juni wordt gehouden. Dit jaar is het echter anders. “Dit jaar wordt eindelijk na twee jaren het standbeeld van Elieser en de andere negen anonieme ontvoerden en tot slaaf gemaakten onthuld. Het zijn voorzover bekend de eerste Afrikanen die hier vanwege de slavernij een bijdrage leverden aan de Nederlandse economie en die hier hun rustplaats vonden,” schreef Perez Jong Loy, voorzitter van Opo Kondreman op de Facebook pagina van de herdenking.

De graven van de Afrikanen werden pas bekend nadat ruim 10 jaar geleden historica Lydia Hagoort in het begrafenisregister ontdekte dat er negen tot slaaf gemaakten in een periode van veertien jaar op Beth Haim waren begraven.

Elieser werd op 27 maart 1629 begraven, midden op de begraafplaats. Zijn graf kreeg een steen die in 2002 werd blootgelegd. De inscriptie op de steen luidt: S(epultura) do bom servo Elieser, vertaald: het graf van de goede bediende Elieser. In het begraafregister staat bij zijn naam: moreno que foi de Paulo de Pina, oftewel: de bruine, die van Paulo de Pina was. Het was lang niet duidelijk wat zijn status was. Was hij een vrijgelaten slaaf die tot het jodendom bekeerd was? Was hij een donkere jood, zoals er wel meer waren in die tijd? Was hij een bediende van Paulo de Pina? Was hij een ‘bom servo de deus’, ofwel een goede dienstknecht van God?

Volgens de joodse religieuze regels liggen op een Joodse begraafplaats alleen mensen die Joods zijn van geboorte. Elieser is daarmee voor zover bekend de enige slaaf van Afrikaanse origine die op een Joods kerkhof begraven ligt. De vrijgemaakte slaaf was Joods geworden en maakte zozeer deel uit van de familie De Pina dat hij een plaats kreeg op de Joodse begraafplaats.

Het beeld van Elieser is in 2013 gemaakt door de Surinaamse kunstenaar Erwien de Vries. Het heeft sindsdien gestaan in de hal van het gemeentehuis van Oudekerk aan de Amstel, maar krijgt nu een plaats bij Beth Haim op de hoek van het Elieserpad.