{"id":140898,"date":"2026-11-18T09:22:53","date_gmt":"2026-11-18T09:22:53","guid":{"rendered":"https:\/\/afromagazine.nl\/?p=140898"},"modified":"2026-11-18T09:22:56","modified_gmt":"2026-11-18T09:22:56","slug":"een-pijnlijke-tegenstelling","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/afromagazine.nl\/en\/een-pijnlijke-tegenstelling\/","title":{"rendered":"Een pijnlijke tegenstelling"},"content":{"rendered":"<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>AFLEVERING 5 VAN 10<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>De vorige aflevering eindigde met de oproep om pas over verraad te spreken als we begrijpen wat er gebeurde. Nu kijkt Mosis naar wat de traktaten mogelijk maakten: de bloei van Marroncultuur, eigen bestuur en een diepe verbondenheid met het land. Hij bespreekt ook de keerzijde, want vrijheid voor de Marrons ging samen met verplichtingen die anderen konden schaden. Daarna volgt hij het spoor door de politieke geschiedenis, met 1917, 1934 en het debat rond de onafhankelijkheid in 1975.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Door Andr\u00e9 Mosis<\/em><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Marroncultuur, opvoeding en territoriale verbondenheid<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Na de vredestraktaten konden Marrongemeenschappen hun sociale, culturele en politieke structuren verder ontwikkelen en versterken. De gemeenschappen bouwden voort op Afrikaanse tradities en op de kennis die tijdens de strijd om vrijheid was doorgegeven.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Het begrip Kondee verwijst binnen verschillende Marroncontexten naar land inclusief een dorp, nederzetting of gemeenschap. De begrippen Matukonde in het Saamaka en Busikondee in het Okanisi maken deel uit van de culturele en taalkundige wereld waarin de verbondenheid met de leefomgeving tot uitdrukking komt. De precieze betekenis en het gebruik van deze termen kunnen per taal en gemeenschap verschillen maar de uiteindelijke betekenis is land.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Binnen deze gemeenschappen werden en worden traditionele bestuursvormen, religieuze overtuigingen, familiebanden, kennisoverdracht en opvoedingspraktijken onderhouden. Bij verschillende Marrongroepen speelt matrilineaire verwantschap een belangrijke rol, al verschillen de precieze sociale structuren per gemeenschap.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ook traditionele opvoedings- en leerprocessen dragen bij aan de overdracht van geschiedenis, verantwoordelijkheden en gemeenschapswaarden. Wanneer kinderen leren over hun familiegeschiedenis, hun omgeving en de gronden waarop hun gemeenschap leeft, ontwikkelen zij niet alleen praktische kennis, maar ook een gevoel van verbondenheid en verantwoordelijkheid. De kennis van het territorium omvat onder meer landbouwgronden, jachtgebieden, visvijvers, bosgebieden en plaatsen met een bijzondere sociale, culturele of religieuze betekenis. Die kennis wordt van generatie op generatie doorgegeven. Voor veel Marrons is grond daarom meer dan een economische hulpbron. Het territorium is verbonden met afkomst, voorouders, bestaanszekerheid, identiteit en de voortzetting van de gemeenschap.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Het is belangrijk te begrijpen dat deze verbondenheid niet uitsluitend voortkomt uit de tekst van een vredestraktaat. Zij is ook geworteld in generaties van bewoning, gebruik, beheer, culturele overdracht en historische ervaringen.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">De pijnlijke tegenstelling vrijheid voor de Marrons en onderdrukking voor anderen<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Een van de gevoeligste aspecten van de vredestraktaten is dat de erkenning van vrijheid voor Marrongemeenschappen gepaard ging met verplichtingen die andere onderdrukte Afrikanen konden schaden. De bepalingen over het uitleveren van ontsnapte mensen zijn daarvan een duidelijk voorbeeld. Voor iemand die het onmenselijke koloniale systeem probeerde te ontsnappen, kon de hulp van een andere gemeenschap het verschil betekenen tussen vrijheid en terugkeer naar dwangarbeid. Het is daarom begrijpelijk dat deze bepalingen vragen en emoties oproepen bij nazaten van mensen die op de plantages onderdrukt bleven.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Na de afschaffing van de slavernij in Suriname op 1 juli 1863 moesten de Afrikanen die nog altijd dwangarbeid verrichten onder het stelsel van staatstoezicht nog tien jaar verplicht blijven werken. Dit stelsel eindigde in 1873.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">De ervaringen van de Marrons en die van de onderdrukte Afrikaanse bevolking op de plantages ontwikkelden zich daarmee onder verschillende historische, educatieve en sociale omstandigheden. Marrongemeenschappen hadden door hun verzet een vorm van vrijheid en zelfstandigheid weten te bevechten, terwijl het koloniale systeem voor anderen veel langer voortduurde.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dat verschil mag niet worden gebruikt om de ene groep moreel boven de andere te plaatsen. Evenmin mag het ertoe leiden dat de strijd van de Marrons wordt gebagatelliseerd.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">De verantwoordelijkheid voor de plantocratie lag in de eerste plaats bij de koloniale overheid en de plantage-eigenaren die dit systeem in stand hielden. De bepalingen van de vredestraktaten moeten worden beoordeeld binnen de machtsverhoudingen en de omstandigheden waarin zij tot stand kwamen.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Bewustwording als voorwaarde voor wederzijds begrip<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Waarom is het noodzakelijk om deze geschiedenis opnieuw onder de aandacht te brengen? Omdat historische onwetendheid gemakkelijk leidt tot verkeerde oordelen.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wie alleen kijkt naar de bepalingen waarin Marrons verplicht werden ontsnapte mensen uit te leveren, zonder de voorgeschiedenis van de plantocratie, verzet en koloniale militaire campagnes te begrijpen, mist een belangrijk deel van het verhaal. Maar ook wie uitsluitend de verworven vrijheid benadrukt en de pijnlijke gevolgen van bepaalde verdragsbepalingen negeert, doet de geschiedenis tekort. Bewustwording vraagt daarom om meer dan trots of verontwaardiging. Zij vraagt om kennis, nuance en de bereidheid om ongemakkelijke vragen te stellen.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Toch roept de houding van de koloniale autoriteiten en de opeenvolgende Surinaamse regeringen een fundamentele vraag op: wat betekent de erkenning van historische vredestraktaten wanneer de rechten die daaruit voortvloeien niet daadwerkelijk worden gerespecteerd?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hoewel de vredestraktaten niet zonder meer als ingetrokken werden beschouwd, bleef de juridische en politieke erkenning van de collectieve rechten van Marrons en Inheemse volken onderwerp van discussie. Vooral de erkenning van hun traditionele territoria en collectieve grondenrechten bleef problematisch. De tegenstrijdigheid is duidelijk: aan de ene kant werden bestaande gemeenschappen en hun traditionele structuren erkend; aan de andere kant werden hun aanspraken op het land waarop zij leefden, landbouw bedreven, jaagden en hun culturele tradities voortzetten, onvoldoende beschermd.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Om deze tegenstrijdigheid te begrijpen, moeten we terugkijken naar verschillende momenten in de politieke geschiedenis van Suriname.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">De discussie over integratie en zelfbestuur in 1917<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tijdens de begrotingsdebatten in de Eerste Kamer in 1917 werd al aangedrongen op een grotere integratie van de Marrons in de Surinaamse samenleving. Ook binnen de Koloniale Staten werd aandacht besteed aan hun bijzondere maatschappelijke en bestuurlijke positie. Daarbij werd de uitdrukking \u2018een staat binnen de staat\u2019 gebruikt.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Deze formulering is veelzeggend. Zij laat zien dat de Marrongemeenschappen werden gezien als gemeenschappen met een eigen maatschappelijke organisatie en een zekere mate van zelfstandigheid, die niet zonder meer samenviel met het koloniale bestuursmodel.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bewustwording begint bij het herkennen van deze spanning: de aanwezigheid van een eigen maatschappelijke organisatie mag niet automatisch worden beschouwd als een probleem dat door de staat moet worden opgelost.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">De beschikking van 29 mei 1934: erkenning van traditionele bestuursstructuren<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Een ander belangrijk moment was de beschikking van 29 mei 1934 van gouverneur J.C. Kielstra, die van 1933 tot 1944 gouverneur van Suriname was.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kielstra pleitte voor overheidsmedewerking aan de ontwikkeling van lokale bestuursorganen binnen de Marrongemeenschappen. Daarbij wilde hij gebruikmaken van de bestaande bestuurlijke en sociale structuren, waaronder die van dorpen en stammen, en deze verder versterken. Ook stelde hij dat de overheid bij het treffen van maatregelen rekening moest houden met de lokale bestuursstructuren en de betrokken gemeenschappen moest raadplegen. Deze benadering is van historisch belang. Zij laat zien dat binnen het koloniale bestuur het besef bestond dat de Marrongemeenschappen niet uitsluitend via de gebruikelijke koloniale bestuursvormen konden worden benaderd. Hun eigen organisaties en gezagsverhoudingen speelden een wezenlijke rol in het functioneren van de gemeenschap.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tegelijkertijd moet worden onderzocht vanuit welke bestuurlijke doelstellingen Kielstra dit beleid voorstelde. Erkenning van lokale bestuursorganen betekende niet automatisch dat de koloniale overheid ook de volledige territoriale rechten van Marrongemeenschappen erkende. Daarom is het noodzakelijk onderscheid te maken tussen erkenning van traditionele bestuursstructuren en erkenning van collectieve eigendomsrechten op het traditionele leefgebied. Een overheid kan immers erkennen dat een gemeenschap een eigen bestuur heeft, zonder daarmee alle aanspraken op het grondgebied waarop dat bestuur betrekking heeft te erkennen. Juist daarin ligt een belangrijk vraagstuk voor historisch onderzoek en hedendaags beleid.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">De onafhankelijkheid van 1975: wat gebeurde er met de vredestraktaten?<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">De onafhankelijkheid van Suriname op 25 november 1975 bracht opnieuw de vraag naar voren welke betekenis de historische vredesverdragen nog hadden en welke verplichtingen daaruit voortvloeiden.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tijdens de discussies over de onafhankelijkheid werd deze kwestie zowel in Nederland als in Suriname aan de orde gesteld. Jarien Gadden bracht het onderwerp tijdens parlementaire debatten naar voren en pleitte voor herziening en aanpassing van de vredestraktaten aan de veranderde politieke en maatschappelijke omstandigheden.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">De Nederlandse minister van Binnenlandse Zaken, W.F. de Gaay Fortman, stelde dat de rechten en verplichtingen die uit de verdragen voortvloeiden na het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden van 1954 bij Suriname waren komen te liggen. Volgens deze benadering was de Surinaamse overheid de rechtsopvolger van het koloniale bestuur en rustten de verdere verantwoordelijkheden niet langer op Nederland.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">In Suriname pleitte Jarien Gadden ervoor om de rechten en verplichtingen uit de vredestraktaten opnieuw te bezien en deze in de grondwet vast te leggen.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">De toenmalige minister van Districtsbestuur en Decentralisatie, Olten van Genderen, stelde daartegenover dat de vredesverdragen vooral een strategie van de koloniale machthebbers waren geweest en geen zelfstandige, blijvende rechten zouden hebben opgeleverd. Hij beschouwde ze als overeenkomsten tussen twee partijen maar toch noemde hij ze \u00b4foptraktaten\u00b4.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ram Sardjoe, VHP-Statenlid en historicus, verzette zich tegen deze interpretatie. Hij wees erop dat de Marrons de verdragen door hun verzet hadden afgedwongen en dat de onderhandelingen niet simpelweg konden worden voorgesteld als een eenzijdig besluit van de koloniale overheid.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ook minister van Justitie en Politie Eddy Hoost steunde het standpunt van Van Genderen en stelde dat de nieuwe grondwet niemand wilde uitsluiten.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Toch werden de historische vredestraktaten niet uitdrukkelijk in de Surinaamse grondwet van 1975 opgenomen.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dit roept een fundamentele vraag op: kan een staat zich beroepen op politieke onafhankelijkheid en tegelijkertijd onvoldoende aandacht besteden aan de historische afspraken en rechten van gemeenschappen die al v\u00f3\u00f3r die onafhankelijkheid een bijzondere positie hadden verworven?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">De onafhankelijkheid betekende het einde van het koloniale bestuur, maar maakte de historische verhouding tussen de staat en de Marrongemeenschappen niet ongedaan. Evenmin verdwenen daarmee de vraagstukken over hun traditionele territoria, zelfbestuur en collectieve rechten.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Een verandering van staatsrechtelijke status is niet hetzelfde als een oplossing van historische onrechtvaardigheden.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Volgende aflevering (6\/10): <em>Erkenning zonder bescherming?<\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>AFLEVERING 5 VAN 10 De vorige aflevering eindigde met de oproep om pas over verraad te spreken als we begrijpen wat er gebeurde. Nu kijkt Mosis naar wat de traktaten mogelijk maakten: de bloei van Marroncultuur, eigen bestuur en een diepe verbondenheid met het land. Hij bespreekt ook de keerzijde, want vrijheid voor de Marrons [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":140,"featured_media":140641,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[2694,2447],"tags":[],"ppma_author":[2587],"class_list":["post-140898","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-andre-mosis","category-gastbijdragen"],"authors":[{"term_id":2587,"user_id":140,"is_guest":0,"slug":"redactie","display_name":"Redactie Afromagazine","avatar_url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1f9cf7aa753d7aa1934c5596d8b3bd11e7c00ae32e1e72ecdde53a85a0281d30?s=96&d=mm&r=g","avatar_alt":"","avatar_decorative":"","author_category":"","first_name":"Redactie","last_name":"Afromagazine","user_url":"http:\/\/afromagazine.nl","job_title":"","description":""}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/afromagazine.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/140898","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/afromagazine.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/afromagazine.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/afromagazine.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/140"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/afromagazine.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=140898"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/afromagazine.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/140898\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":140899,"href":"https:\/\/afromagazine.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/140898\/revisions\/140899"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/afromagazine.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/140641"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/afromagazine.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=140898"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/afromagazine.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=140898"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/afromagazine.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=140898"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/afromagazine.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=140898"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}