{"id":140892,"date":"2026-11-18T08:57:14","date_gmt":"2026-11-18T08:57:14","guid":{"rendered":"https:\/\/afromagazine.nl\/?p=140892"},"modified":"2026-11-18T09:41:40","modified_gmt":"2026-11-18T09:41:40","slug":"verraad-in-historisch-perspectief-boni-en-de-okanisi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/afromagazine.nl\/en\/verraad-in-historisch-perspectief-boni-en-de-okanisi\/","title":{"rendered":"Verraad in historisch perspectief: Boni en de Okanisi"},"content":{"rendered":"<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>AFLEVERING 8 VAN 10<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Na zes afleveringen over traktaten, grond en recht keert Mosis terug naar het woord waarmee deze reeks begon: verraad. Eerst laat hij zien hoe dat begrip in de recente Surinaamse geschiedenis, rond de Decembermoorden van 1982, als machtsmiddel werd gebruikt. Daarna onderzoekt hij een van de hardnekkigste verhalen: dat de Aluku-vrijheidsstrijder Boni door de Okanisi zou zijn verraden. Volgens Mosis schetst de orale overlevering een veel ingewikkelder beeld.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Door Andr\u00e9 Mosis<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">VERRAAD IN HISTORISCH PERSPECTIEF<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Historische bewustwording, overleving en de complexe erfenis van de koloniale geschiedenis van Suriname<\/em><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Het verleden begrijpen vanuit zijn eigen tijd<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wanneer nazaten van Afrikanen spreken over verraad tijdens de koloniale periode, wordt het verleden soms beoordeeld vanuit de normen en waarden van het heden. Daarbij bestaat het risico dat de historische omstandigheden waarin mensen destijds keuzes moesten maken, onvoldoende aandacht krijgen.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"679\" height=\"421\" src=\"https:\/\/afromagazine.nl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/foto-2-spaanse-bok.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-140911\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wie de geschiedenis werkelijk wil begrijpen, moet bereid zijn verder te kijken dan de morele oordelen van vandaag. Dat betekent niet dat het handelen van mensen uit het verleden niet kritisch mag worden beoordeeld. Het betekent wel dat we eerst moeten proberen te begrijpen onder welke omstandigheden zij leefden, welke mogelijkheden zij hadden en welke gevolgen hun beslissingen konden hebben. Historisch besef begint met het inzicht dat mensen hun keuzes niet los van hun omstandigheden maken. Hun handelen wordt be\u00efnvloed door factoren als machtsverhoudingen, angst, afhankelijkheid, de drang om te overleven en loyaliteit aan hun eigen gemeenschap. Dat gold vroeger en geldt ook vandaag de dag.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tijdens de periode van de plantocratie beschikten Afrikanen die tot slaaf waren gemaakt niet over de fundamentele rechten en vrijheden die tegenwoordig als mensenrechten worden erkend. Het koloniale systeem beroofde hen van hun vrijheid en zelfstandigheid en ontwrichtte in veel gevallen hun familiebanden en culturele zekerheden. Zij werden als bezit behandeld en gedwongen te leven binnen een systeem waarin anderen over hun lichaam, arbeid en toekomst beschikten. Onder dergelijke omstandigheden waren overleven, bescherming zoeken en het maken van strategische keuzes vaak ingewikkelde vraagstukken. Niet iedereen beschikte over dezelfde mogelijkheden. Wat voor de ene persoon een daad van verzet kon zijn, kon voor een ander een noodzakelijke poging tot overleving betekenen.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Daarom verdient ook het begrip \u2018verraad\u2019 een kritische benadering. Wie iemand als verrader bestempelt, spreekt immers niet alleen een oordeel uit over diens handelen, maar vaak ook over diens karakter, loyaliteit en plaats binnen de gemeenschap. Een dergelijk oordeel kan generaties lang doorwerken.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Om de geschiedenis recht te doen, moeten we daarom niet alleen vragen wat iemand heeft gedaan, maar ook waarom die persoon zo handelde, welke alternatieven er waren en welke machtsverhoudingen de gemaakte keuzes hebben be\u00efnvloed.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Verraad als instrument van macht: lessen uit de recente geschiedenis van Suriname<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">De betekenis en de kracht van het begrip verraad zijn niet uitsluitend van belang voor de koloniale geschiedenis. Ook de recente geschiedenis van Suriname laat zien hoe gevaarlijk het kan zijn wanneer politieke machthebbers dit begrip gebruiken om tegenstanders te stigmatiseren.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Na de militaire staatsgreep van 25 februari 1980 kwam de rechtsstaat in Suriname zwaar onder druk te staan. De militairen breidden hun invloed op het bestuur steeds verder uit, terwijl de rechtsbescherming van burgers werd uitgehold. Deze periode werd gekenmerkt door politieke onderdrukking, beperkingen van de vrijheid van meningsuiting en ernstige schendingen van de mensenrechten.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">De toenemende politieke spanningen en conflicten leidden op 8 december 1982 tot de zogenoemde Decembermoorden, een van de meest aangrijpende gebeurtenissen uit de recente geschiedenis van Suriname. Vijftien tegenstanders van het militaire regime werden in Fort Zeelandia gemarteld en vermoord. Onder de slachtoffers bevonden zich journalisten, advocaten, militairen en andere personen die kritisch tegenover het regime stonden.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Het militaire bewind beschuldigde hen van het beramen van een staatsgreep en van verraad. Deze beschuldigingen werden gebruikt om hun arrestatie en de daaropvolgende gewelddadige gebeurtenissen te rechtvaardigen. In een klimaat van politieke intimidatie kon de beschuldiging van verraad worden ingezet om tegenstanders verdacht te maken en repressie te rechtvaardigen. Wie kritiek uitte op het regime, liep het risico als vijand of bedreiging te worden beschouwd. Het begrip verraad kon daardoor zijn betekenis als aanduiding van een concrete daad van ontrouw verliezen en veranderen in een politiek middel om mensen te isoleren, te intimideren en het zwijgen op te leggen. Hieruit blijkt hoe belangrijk onafhankelijke rechtspraak, rechtsbescherming en respect voor fundamentele rechten zijn. Wanneer machthebbers zelf bepalen wie als verrader moet worden beschouwd en wie daarvoor moet worden gestraft, zonder onafhankelijke toetsing en een eerlijke rechtsgang, ontstaat ruimte voor willekeur en geweld. De geschiedenis leert ons dat de beschuldiging van verraad niet alleen een oordeel over het verleden kan zijn, maar ook een instrument waarmee macht in het heden wordt uitgeoefend.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Deze vergelijking betekent niet dat de koloniale periode en de militaire periode zonder meer met elkaar gelijkgesteld kunnen worden. Beide perioden hadden hun eigen historische omstandigheden, machtsstructuren en maatschappelijke verhoudingen. Wel laten zij zien hoe belangrijk het is kritisch te onderzoeken wie het begrip verraad gebruikt, met welk doel en met welke gevolgen voor de beschuldigde personen en hun gemeenschappen.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Boni en de Okanisi: een geschiedenis die om nuance vraagt<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Een voorbeeld waarbij het begrip verraad regelmatig wordt gebruikt, is de geschiedenis van de Aluku-vrijheidsstrijder Boni en de relatie tussen hem en de Okanisi, ook bekend als de Ndyuka.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">In lezingen, publicaties en gesprekken wordt regelmatig beweerd dat Boni door de Okanisi is verraden. Die uitspraak wordt soms herhaald alsof het om een onbetwistbaar historisch gegeven gaat. Maar is de werkelijkheid werkelijk zo eenvoudig? Om deze vraag te beantwoorden, moeten we verder kijken dan de gebruikelijke voorstelling van een vrijheidsstrijder die door anderen wordt verraden. We moeten ook aandacht besteden aan de historische omstandigheden, de politieke belangen, de onderlinge verhoudingen en de mondeling overgeleverde verhalen van de betrokken gemeenschappen.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">De Okanisi waren zelf vrijheidsstrijders die zich al v\u00f3\u00f3r de geboorte van Boni tegen de koloniale overheersing verzetten. Hun geschiedenis kan daarom niet uitsluitend worden begrepen vanuit hun relatie met Boni. Zij hadden hun eigen strijd, politieke belangen, sociale structuren en verantwoordelijkheden tegenover hun gemeenschap.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Het is dan ook van belang de Okanisi niet uitsluitend te beoordelen vanuit de vraag of zij Boni trouw zijn gebleven. Evenzeer moeten we onderzoeken welke verplichtingen zij tegenover hun eigen gemeenschap hadden, welke afspraken zij met het koloniale bestuur waren aangegaan en welke risico&#8217;s zij liepen wanneer zij daarvan afweken. Historische bewustwording vraagt dat we de verschillende partijen in hun eigen historische werkelijkheid proberen te begrijpen, zonder de ene groep bij voorbaat tot held en de andere tot verrader te verklaren.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">De historische positie van Boni en de koloniale strijd in de achttiende eeuw<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Boni (ca. 1730 \u2013 19 februari 1793) was een belangrijke guerrillaleider van de Aluku, een Marrongemeenschap die zich verzette tegen de Nederlandse koloniale overheersing in Suriname. In de tweede helft van de achttiende eeuw voerde hij met zijn strijders een langdurige strijd tegen het koloniale gezag en de militaire eenheden die waren ingezet om de Marrons te bestrijden.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Fort Boekoe, de versterkte nederzetting die met Boni wordt geassocieerd, vormde een belangrijk centrum van verzet. De strijd van Boni en zijn volgelingen maakte deel uit van een bredere geschiedenis van ontsnapping, gewapend verzet en de vorming van zelfstandige Marrongemeenschappen. De strijd van Boni moet worden begrepen tegen de achtergrond van de koloniale machtsverhoudingen en de voortdurende pogingen van het koloniale bestuur om de zelfstandigheid van Marrongemeenschappen te ondermijnen. Tegelijkertijd hadden de verschillende Marrongemeenschappen hun eigen politieke belangen, interne verhoudingen en afspraken, die niet altijd met elkaar overeenkwamen.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Juist die complexiteit is van belang om de latere verhouding tussen Boni en de Okanisi te kunnen begrijpen.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">De orale traditie als historische bron<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bij het onderzoek naar Boni en de Okanisi is het belangrijk niet uitsluitend af te gaan op alleen maar geschreven koloniale documenten. Ook de mondelinge overleveringen van de Marrongemeenschappen verdienen serieuze aandacht. Generaties lang hebben Marrongemeenschappen hun geschiedenis doorgegeven via verhalen, genealogie\u00ebn, rituelen, gezangen en andere vormen van culturele overdracht. Deze orale tradities bevatten kennis over familiegeschiedenissen, politieke verhoudingen, conflicten en gebeurtenissen die niet altijd volledig in koloniale archieven zijn vastgelegd.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">De koloniale geschiedschrijving werd bovendien grotendeels geproduceerd door mensen die vanuit het perspectief van het koloniale bestuur schreven. Daardoor kunnen de ervaringen, belangen en verklaringen van de Marrongemeenschappen onderbelicht zijn gebleven. Dit betekent niet dat geschreven bronnen per definitie onbetrouwbaar zijn of dat mondelinge overleveringen zonder kritisch onderzoek als historische feiten moeten worden aanvaard. Beide soorten bronnen hebben hun eigen waarde en beperkingen. Mondelinge tradities kunnen in de loop van generaties veranderen. Ook geschreven documenten kunnen eenzijdig, onvolledig of gekleurd zijn door de belangen en opvattingen van hun auteurs.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Een zorgvuldige geschiedschrijving brengt daarom verschillende bronnen met elkaar in gesprek. Daarbij worden niet alleen overeenkomsten onderzocht, maar ook verschillen, tegenstrijdigheden en de historische omstandigheden waarin bepaalde verhalen zijn ontstaan en doorgegeven. De orale traditie is geen vervanging van kritisch historisch onderzoek, maar een onmisbare bron die het historische beeld kan verdiepen, aanvullen en soms wezenlijk veranderen.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Boni en de Okanisi: bescherming, afspraken en onderlinge conflicten<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Binnen de mondelinge overlevering bestaan verhalen waarin de Okanisi een belangrijke rol spelen in de periode na de verovering van Fort Boekoe door de koloniale overheid.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Volgens bepaalde overleveringen boden delen van de Okanisi-gemeenschap Boni bescherming en de gelegenheid om zich te herstellen. In dit verband wordt onder meer verwezen naar zijn verblijf in het gebied van de Dikan Lo, aan de benedenloop van de Tapanahonyrivier. Wanneer deze mondelinge overleveringen in samenhang worden beschouwd, ontstaat een aanzienlijk complexer beeld dan de eenvoudige bewering dat de Okanisi Boni zonder meer hebben verraden. De verhalen wijzen er immers op dat er gedurende bepaalde perioden sprake was van opvang, bescherming en een zekere mate van solidariteit. Deze gastvrijheid moet bovendien worden bezien tegen de achtergrond van de historische omstandigheden waarin de Okanisi leefden. Zij stonden onder druk om hun verdragsverplichtingen na te komen en moesten rekening houden met mogelijke militaire en politieke repercussies van het koloniale bestuur. Het bieden van bescherming aan iemand die door de koloniale overheid werd gezocht, bracht dan ook aanzienlijke risico&#8217;s met zich mee.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">De relatie tussen Boni en een deel van de Okanisi kreeg volgens bepaalde overleveringen bovendien een formele basis door middel van een sweli-ceremonie, waarbij beide partijen vrede sloten en elkaar trouw beloofden. Deze ceremonie onderstreepte het wederzijdse vertrouwen en de verplichting om de gemaakte afspraken te respecteren. Het verbreken van dergelijke afspraken werd binnen de betrokken gemeenschappen als zeer ongewenst beschouwd.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Volgens sommige overleveringen kwam deze verstandhouding na een periode van gedoogde samenwerking steeds verder onder druk te staan. Boni zou zijn beloften hebben geschonden, zich steeds brutaler hebben opgesteld en uiteindelijk aanvallen op de Okanisi hebben uitgevoerd. De Okanisi kwamen hiertegen in verzet. In de daaropvolgende gewapende confrontaties zouden zij een groot deel van Boni&#8217;s aanhangers hebben gedood.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Andere mondelinge vertellingen leggen de nadruk op conflicten tussen Boni en bepaalde personen binnen de Okanisi-gemeenschap. Zijn optreden zou door sommigen zijn ervaren als ondankbaar, arrogant of schadelijk voor de gemeenschap die hem eerder bescherming had geboden. De precieze aanleiding voor de verslechtering van de onderlinge verhoudingen verschilt echter per overgeleverd verhaal en vraagt om nader historisch onderzoek. In sommige vertellingen spelen persoonlijke conflicten, machtsverhoudingen, wederzijdse verwachtingen en Boni&#8217;s militaire ambities een belangrijke rol. In het verlengde hiervan wordt in bepaalde overleveringen gesteld dat de uiteindelijke actie tegen Boni niet noodzakelijk voortkwam uit een gezamenlijk besluit van het gehele Okanisi-volk, maar mogelijk het resultaat was van het handelen van specifieke personen of strijders binnen de gemeenschap. Sommige verhalen plaatsen deze actie in het kader van wraak of vergelding voor eerder gedrag dat als bedreigend of schadelijk werd ervaren.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Het is daarom van belang onderscheid te maken tussen wat in de mondelinge tradities wordt overgeleverd en wat op basis van onafhankelijk historisch onderzoek kan worden vastgesteld. De verschillende versies van het verhaal verdienen een zorgvuldige vergelijking, zodat de historische context, de onderlinge verhoudingen en de gebeurtenissen die tot de breuk tussen Boni en de Okanisi hebben geleid, zo genuanceerd mogelijk kunnen worden gereconstrueerd.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Een eenduidig oordeel over de gebeurtenissen is pas verantwoord wanneer de beschikbare mondelinge en schriftelijke bronnen kritisch naast elkaar zijn gelegd.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Volgende aflevering (9\/10): <\/strong><em>De Redi Musu en de veertiende Lo<\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>AFLEVERING 8 VAN 10 Na zes afleveringen over traktaten, grond en recht keert Mosis terug naar het woord waarmee deze reeks begon: verraad. Eerst laat hij zien hoe dat begrip in de recente Surinaamse geschiedenis, rond de Decembermoorden van 1982, als machtsmiddel werd gebruikt. Daarna onderzoekt hij een van de hardnekkigste verhalen: dat de Aluku-vrijheidsstrijder [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":140,"featured_media":140641,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[2694,70],"tags":[],"ppma_author":[2587],"class_list":["post-140892","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-andre-mosis","category-opinie"],"authors":[{"term_id":2587,"user_id":140,"is_guest":0,"slug":"redactie","display_name":"Redactie Afromagazine","avatar_url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1f9cf7aa753d7aa1934c5596d8b3bd11e7c00ae32e1e72ecdde53a85a0281d30?s=96&d=mm&r=g","avatar_alt":"","avatar_decorative":"","author_category":"","first_name":"Redactie","last_name":"Afromagazine","user_url":"http:\/\/afromagazine.nl","job_title":"","description":""}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/afromagazine.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/140892","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/afromagazine.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/afromagazine.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/afromagazine.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/140"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/afromagazine.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=140892"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/afromagazine.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/140892\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":140912,"href":"https:\/\/afromagazine.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/140892\/revisions\/140912"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/afromagazine.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/140641"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/afromagazine.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=140892"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/afromagazine.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=140892"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/afromagazine.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=140892"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/afromagazine.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=140892"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}