{"id":140886,"date":"2026-11-18T08:39:22","date_gmt":"2026-11-18T08:39:22","guid":{"rendered":"https:\/\/afromagazine.nl\/?p=140886"},"modified":"2026-11-18T08:44:09","modified_gmt":"2026-11-18T08:44:09","slug":"voorbij-de-etiketten","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/afromagazine.nl\/en\/voorbij-de-etiketten\/","title":{"rendered":"Voorbij de etiketten"},"content":{"rendered":"<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>AFLEVERING 10 VAN 10<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>In deze laatste aflevering brengt Mosis alle lijnen samen. Wat betekent verraad eigenlijk, als mensen onder dwang handelen, om te overleven of om hun gemeenschap te beschermen? En mag een beschuldiging generaties later nog op hun nazaten drukken? Hij sluit af met een blik naar binnen: de veranderende Marronidentiteit, de drie ideologische stromingen die hij al in 1986 beschreef en zijn pleidooi voor geestelijke dekolonisatie.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Door Andr\u00e9 Mosis<\/em><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Wat betekent verraad eigenlijk?<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">De verhalen over Boni, de Okanisi en de Redi Musu laten zien dat het begrip verraad verschillende betekenissen kan krijgen, afhankelijk van de omstandigheden waarin het wordt gebruikt. In het dagelijks taalgebruik roept het woord verraad beelden op van ontrouw, bedrog, het breken van afspraken en het bewust schaden van anderen. Binnen een gemeenschap kan de beschuldiging van verraad bovendien gevolgen hebben voor iemands reputatie, familie en nakomelingen.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Maar historische situaties zijn vaak ingewikkelder dan de woorden waarmee we ze beschrijven.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Een persoon kan een afspraak verbreken om de eigen gemeenschap te beschermen. Iemand kan samenwerken met een onderdrukkende macht omdat de mogelijkheden om te weigeren beperkt zijn. Een groep kan een bondgenoot niet langer beschermen omdat de veiligheid van de eigen gemeenschap in gevaar komt. En iemand die aanvankelijk als tegenstander wordt beschouwd, kan later bescherming zoeken en uiteindelijk in de gemeenschap worden opgenomen. In dergelijke situaties moeten we niet alleen kijken naar de uiterlijke handeling, maar ook naar de omstandigheden, de beweegredenen, de gevolgen en de afspraken die eraan voorafgingen.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Historische herinnering en de verantwoordelijkheid van volgende generaties<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">De manier waarop gemeenschappen hun geschiedenis vertellen, heeft invloed op hun identiteit en onderlinge verhoudingen.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Verhalen over verraad kunnen helpen om pijnlijke ervaringen te herinneren en om duidelijk te maken welke waarden een gemeenschap belangrijk vindt. Maar wanneer zulke verhalen zonder kritische reflectie worden doorgegeven, kunnen zij ook bestaande tegenstellingen versterken.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Een beschuldiging die ooit betrekking had op een bepaalde persoon of groep, kan na verloop van tijd worden uitgebreid tot diens nakomelingen. Daardoor kunnen mensen die geen enkele verantwoordelijkheid dragen voor historische gebeurtenissen toch met wantrouwen of stigmatisering worden geconfronteerd. Dat is een belangrijk vraagstuk voor gemeenschappen die de gevolgen van de plantocratie, koloniale onderdrukking en interne conflicten nog steeds in hun collectieve geheugen meedragen.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Historische bewustwording vraagt daarom dat we onderscheid maken tussen de verantwoordelijkheid van historische personen en de identiteit van hun nakomelingen. Niemand behoort uitsluitend op grond van afkomst te worden veroordeeld voor de handelingen van voorouders. Tegelijkertijd moet er ruimte blijven om pijnlijke gebeurtenissen te onderzoeken, verhalen te toetsen en de gevolgen van het verleden te erkennen.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Het doel van geschiedschrijving is niet om alle partijen tevreden te stellen of om conflicten uit het verleden achteraf glad te strijken. Het doel is om de historische werkelijkheid zo zorgvuldig mogelijk te benaderen, ook wanneer die werkelijkheid ongemakkelijk is. Dat vraagt om de bereidheid om vertrouwde verhalen opnieuw te onderzoeken, afwijkende perspectieven serieus te nemen en onderscheid te maken tussen historische feiten, mondelinge overleveringen en latere interpretaties. Het vraagt ook om de moed om te erkennen dat een gemeenschap niet alleen een geschiedenis van heldendom en verzet heeft, maar ook een geschiedenis van moeilijke keuzes, onderlinge conflicten, politieke compromissen en overlevingsstrategie\u00ebn. Juist die erkenning kan bijdragen aan een vollediger en menselijker begrip van het verleden.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Voorbij de etiketten naar historische bewustwording<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">De geschiedenis van Boni, de Okanisi, de Redi Musu en de Lebimusu Lo laat zien hoe complex de verhouding tussen loyaliteit, overleving en verantwoordelijkheid kan zijn. In de koloniale samenleving werden mensen geconfronteerd met moeilijke keuzes, be\u00efnvloed door machtsverhoudingen, verdragen, militaire verplichtingen, persoonlijke conflicten en de noodzaak hun eigen gemeenschap te beschermen.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Daarom moeten we voorzichtig omgaan met het begrip verraad wanneer we historische personen en gemeenschappen beoordelen. De beweringen over het handelen van Boni en de Okanisi, de rol van de Redi Musu en de overlevering over de veertiende Lo vragen om kritisch onderzoek, waarbij zowel orale tradities als schriftelijke bronnen serieus worden genomen.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Historische bewustwording betekent dat we het verleden proberen te begrijpen vanuit de omstandigheden waarin mensen leefden, zonder het handelen van betrokkenen bij voorbaat goed te praten of te veroordelen. Dat vraagt om respect voor verschillende perspectieven, bereidheid om gevestigde opvattingen te herzien en aandacht voor de historische ervaringen van de betrokken gemeenschappen. Laten we daarom niet uitsluitend vragen wie wie heeft verraden, maar vooral onderzoeken waarom mensen bepaalde keuzes maakten, welke mogelijkheden zij hadden en onder welke omstandigheden zij handelden.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Laten we onze orale tradities met respect bewaren en doorgeven, maar ze tegelijkertijd openstellen voor kritisch historisch onderzoek. Laten we ook koloniale archieven bestuderen zonder ze als de enige waarheid te beschouwen.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Het verleden vraagt niet om eenvoudige etiketten, maar om kennis, reflectie en wederzijds begrip. Alleen door verder te kijken dan beschuldigingen en traditionele beeldvorming kunnen we recht doen aan de complexiteit van onze geschiedenis en deze met meer historisch bewustzijn doorgeven aan toekomstige generaties.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">MARRONIDENTITEIT EN HISTORISCHE BEWUSTWORDING<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Culturele continu\u00efteit, ideologische verschillen en de noodzaak van geestelijke dekolonisatie<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">De geografische verspreiding van de Marrongemeenschappen, waaronder de Okanisi, Saamaka en andere Marrongroepen, heeft geleid tot nieuwe woongebieden, sub gemeenschappen en diasporagemeenschappen. Deze ontwikkeling heeft niet alleen de maatschappelijke organisatie veranderd, maar ook invloed gehad op de culturele identiteit, kennisoverdracht en onderlinge verbondenheid.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Al in 1986 heb ik tijdens mijn onderzoek vanuit het Directoraat Cultuur Afdeling Cultuurstudies in Suriname en de Kifoko Voorlichting gewezen op de ontwikkeling van verschillende ideologische ori\u00ebntaties binnen de Marronsamenleving. Op vrijdag 10 juni 1988 heb ik hierover ook gepubliceerd in het Dagblad De Ware Tijd.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">De toenemende invloed van het westerse onderwijs, de kerk en de maatschappelijke modernisering droeg bij aan de vorming van een nieuwe Marron-intellectuele elite. Hoewel deze ontwikkeling nieuwe kennis, beroepsmogelijkheden en maatschappelijke participatie mogelijk maakte, ontstond tegelijkertijd een braindrain. Veel jongeren verlieten hun traditionele gemeenschappen, waardoor de overdracht van culturele kennis en de positie van traditionele kennisdragers onder druk kwamen te staan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ook de traditionele gezagsstructuren veranderden. De invloed van nationale politiek en partijpolitieke belangen nam toe, waardoor spanningen ontstonden tussen traditioneel gezag en moderne politieke vertegenwoordiging.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Op basis van mijn onderzoek onderscheidde ik reeds in 1986 drie ideologische ori\u00ebntaties binnen de Marronsamenleving:<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li>Traditiegetrouwe Marrons: sterk geworteld in de eigen cultuur, de KIYA- en LELI-opvoeding en de traditionele waarden, normen en gemeenschapsstructuren. Zij vormen belangrijke dragers en overdragers van cultureel erfgoed.<\/li>\n\n\n\n<li>Ge\u00efntegreerde Marrons: combineren traditionele culturele kennis met westers onderwijs en moderne maatschappelijke inzichten. Zij kunnen een verbindende rol vervullen tussen de traditionele gemeenschap en de bredere samenleving.<\/li>\n\n\n\n<li>Ontwortelde Marrons: zijn in toenemende mate vervreemd geraakt van de traditionele culturele fundamenten en sterker geori\u00ebnteerd op westerse normen en waarden. Dit kan leiden tot verzwakking van de culturele verbondenheid en identiteitsvraagstukken.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Deze driedeling is geen absolute indeling van alle Marrons, maar een analytisch kader om maatschappelijke en ideologische veranderingen te begrijpen. De onderlinge verschillen vragen niet om veroordeling, maar om bewustwording, dialoog en kritisch zelfonderzoek.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Een centraal uitgangspunt hierbij is het marronisme: het geheel van eigen culturele waarden, normen, kennis, gemeenschapsverantwoordelijkheden en opvattingen over identiteit en zelfstandigheid. Het behoud en de verdere ontwikkeling van deze fundamenten vereisen een bewuste omgang met zowel traditionele als moderne kennis.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Daarom is geestelijke dekolonisatie noodzakelijk. Marrons moeten kritisch leren omgaan met de denkkaders en waardepatronen die door koloniale en postkoloniale invloeden zijn overgenomen. Dit betekent niet dat westerse kennis moet worden afgewezen, maar dat vanuit de eigen historische en culturele identiteit zelfstandig wordt bepaald welke ontwikkelingen bijdragen aan de toekomst van de gemeenschap.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ook de vertegenwoordiging van de Marronsamenleving verdient heroverweging. Afkomst alleen geeft niemand automatisch het mandaat om namens alle Marrongemeenschappen te spreken. Kennis van de geschiedenis en cultuur, deskundigheid, betrouwbaarheid, verantwoordelijkheid en draagvlak binnen de betrokken gemeenschap moeten belangrijke uitgangspunten zijn. Een kwaliteitskeurmerk voor Marronvertegenwoordigers kan helpen om de legitimiteit en kwaliteit van vertegenwoordiging te versterken.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">De toekomst van de Marronsamenleving vraagt om een bewuste verbinding tussen traditionele kennis, moderne deskundigheid en verantwoord leiderschap. De verschillende ideologische ori\u00ebntaties moeten daarbij niet als een bedreiging worden gezien, maar als uitgangspunt voor wederzijds begrip en gezamenlijke ontwikkeling.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Geestelijke dekolonisatie is noodzakelijk voor de eenwording van de nazaten. Die eenwording vereist echter geen uniformiteit, maar historische bewustwording, culturele erkenning, wederzijds respect en verbondenheid in verscheidenheid.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">De kern is dat Marrons hun geschiedenis en culturele fundamenten moeten kennen, begrijpen en kritisch blijven ontwikkelen om gezamenlijk richting te kunnen geven aan hun toekomst.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Andre Mosis<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Andr\u00e9 Mosis (Marowijne, 1954) is een Haagse Beeldend-kunstenaar: gepensioneerde adviseur voor cultuurparticipatie, manager KCACO Kingbotho Cultuur Advies en Cultuur Onderwijs, onderzoeker, dichter, schilder, toneelmaker en Apinti-masterdrummer. Hij geeft les en lezingen over de sprekende drum van de Marrons en schreef met zijn kinderen het boek Apinti. De sprekende drum van de Marrons (2025). In 2000 ontving hij de Gaanman Gazon Matodja Award &#8211; In 2016 was hij genomineerd voor de cultuurprijs in Nederland &#8211; In 2018 werd hij benoemd tot Ridder in de orde van de Gele Ster door de president van de Republiek Suriname.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Copyright: auteur Noeki Andre Mosis: geen deel mag gebruikt worden zonder schriftelijke toestemming van de auteur.<\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>AFLEVERING 10 VAN 10 In deze laatste aflevering brengt Mosis alle lijnen samen. Wat betekent verraad eigenlijk, als mensen onder dwang handelen, om te overleven of om hun gemeenschap te beschermen? En mag een beschuldiging generaties later nog op hun nazaten drukken? Hij sluit af met een blik naar binnen: de veranderende Marronidentiteit, de drie [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":140,"featured_media":140641,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[2694,70],"tags":[],"ppma_author":[2587],"class_list":["post-140886","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-andre-mosis","category-opinie"],"authors":[{"term_id":2587,"user_id":140,"is_guest":0,"slug":"redactie","display_name":"Redactie Afromagazine","avatar_url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1f9cf7aa753d7aa1934c5596d8b3bd11e7c00ae32e1e72ecdde53a85a0281d30?s=96&d=mm&r=g","avatar_alt":"","avatar_decorative":"","author_category":"","first_name":"Redactie","last_name":"Afromagazine","user_url":"http:\/\/afromagazine.nl","job_title":"","description":""}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/afromagazine.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/140886","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/afromagazine.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/afromagazine.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/afromagazine.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/140"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/afromagazine.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=140886"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/afromagazine.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/140886\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":140889,"href":"https:\/\/afromagazine.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/140886\/revisions\/140889"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/afromagazine.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/140641"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/afromagazine.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=140886"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/afromagazine.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=140886"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/afromagazine.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=140886"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/afromagazine.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=140886"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}